Mantra 9
Sukta 1.50
Rishi: Vasiṣṭha (traditionally for RV 1.50)
Devata: Sūrya
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
अयुक्त सप्त शुन्ध्युवः सूरो रथस्य नप्त्यः । ताभिर्याति स्वयुक्तिभिः ॥
Samhita Patha (IAST)
अयु॑क्त स॒प्त शु॒न्ध्युव॒: सूरो॒ रथ॑स्य न॒प्त्य॑: । ताभि॑र्याति॒ स्वयु॑क्तिभिः ॥
Transliteration
áyukta saptá śundhyúvaḥ sū́ro ráthasya náptyāḥ | tā́bhir yāti sváyuktibhiḥ ||
Translation
सूर्य ने सात शुद्धि-करने वाली शक्तियों को—रथ की सूक्ष्म सन्तान-सी—जोत दिया है। उन्हीं स्वयंजोत (स्वयु॑क्त) ऊर्जाओं के सहारे वह यात्रा करता है।
Padapatha (Word Analysis)
अयु॑क्त । स॒प्त । शु॒न्ध्युवः॑ । सूरः॑ । रथ॑स्य । न॒प्त्यः॑ । ताभिः॑ । या॒ति॒ । स्वयु॑क्तिऽभिः ॥अयुक्त । सप्त । शुन्ध्युवः । सूरः । रथस्य । नप्त्यः । ताभिः । याति । स्वयुक्तिभिः ॥ayukta | sapta | śundhyuvaḥ | sūraḥ | rathasya | naptyaḥ | tābhiḥ | yāti | svayukti-bhiḥ
Word by Word
अयु॑क्तhe yoked / he harnessed
अयु॑क्त:
(क्रिया) मुख्य क्रियापद
TypeVerb
Rootयुज् (योजने)
स॒प्तseven
स॒प्त:
विशेषण (कर्म/सम्बन्धित पद)
TypeNumeral/Adjective
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
शु॒न्ध्युवःthe shining/bright ones (steeds)
शु॒न्ध्युवः:
कर्म (युज्-क्रियायाः) / योज्याः
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootशुन्ध्यु- (प्रातिपदिक; ‘शुद्ध/दीप्त/शोभन’ अर्थे, Vedic epithet)
सूरःthe Sun (Sūrya)
सूरः:
कर्तृ (अयु॑क्त इति क्रियायाः) तथा ‘याति’ इत्यस्यापि
TypeNoun
Rootसूर- (प्रातिपदिक; ‘सूर्य’/‘सूर’)
रथस्यof the chariot
रथस्य:
सम्बन्ध (genitive): ‘of the chariot’
TypeNoun
Rootरथ- (प्रातिपदिक)
न॒प्त्यःthe descendants/kinsmen (of the chariot)
न॒प्त्यः:
सम्बन्ध/विशेषण (शुन्ध्युवः इत्यस्य): ‘rathasya’ इत्यनेन सम्बद्धम्
TypeNoun/Adjective (appositional epithet)
Rootनप्त्य- (प्रातिपदिक; ‘वंशज/पौत्र/वंशसम्बद्ध’)
ताभिःwith those (them)
ताभिः:
करण (याति—‘with/by them’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यातिhe goes / he drives
याति:
(क्रिया) मुख्य क्रियापद
TypeVerb
Rootया (गत्यर्थे)
स्वयु॑क्तिभिःwith self-yoked (powers/teams)
स्वयु॑क्तिभिः:
करण (याति—‘by/with self-yokings / self-harnessed means’)
TypeNoun (instrumental plural; abstract/collective)
Rootस्व- + युज् → स्वयु॑क्ति- (प्रातिपदिक; ‘self-yoking/ self-harnessing’)