HomeRig VedaMandala 1Sukta 181Mantra 9
Previous Mantra

Mantra 9

Sukta 1.181

Rishi: Agastya Māna (traditional; confirm via Anukramaṇī)
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh

युवां पूषेवाश्विना पुरंधिरग्निमुषां न जरते हविष्मान् । हुवे यद्वां वरिवस्या गृणानो विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥

यु॒वां पू॒षेवा॑श्विना॒ पुरं॑धिर॒ग्निमु॒षां न ज॑रते ह॒विष्मा॑न् । हु॒वे यद्वां॑ वरिव॒स्या गृ॑णा॒नो वि॒द्यामे॒षं वृ॒जनं॑ जी॒रदा॑नुम् ॥

yuvāṃ pūṣevāśvinā puraṃdhir agnim uṣāṃ na jarate haviṣmān | huve yad vāṃ varivasyā gṛṇāno vidyām eṣaṃ vṛjanaṃ jīra-dānum ||

हे अश्विनौ, तुम दोनों पूषन् के समान पूर्णता देने वाली शक्ति हो; और उषा के समान, जो हविष्मान् (हविष्य धारण करने वाले) हैं, उनके लिए तुम जरा नहीं होते। जब मैं मार्ग को विस्तृत करने की कामना से, स्तुति करते हुए, तुम्हें आह्वान करता हूँ—तब हम प्रेरक अन्वेषण को, और विजयी अतिक्रमण को जानें; और शीघ्र-दान करने वाली बौंटी/दक्षिणा को प्राप्त करें।

यु॒वाम् । पू॒षाऽइ॑व । अ॒श्वि॒ना॒ । पुर॑म्ऽधिः । अ॒ग्निम् । उ॒षाम् । न । ज॒र॒ते॒ । ह॒विष्मा॑न् । हु॒वे । यत् । वा॒म् । व॒रि॒व॒स्या । गृ॒णा॒नः । वि॒द्याम॑ । इ॒षम् । वृ॒जन॑म् । जी॒रऽदा॑नुम् ॥युवाम् । पूषाइव । अश्विना । पुरम्धिः । अग्निम् । उषाम् । न । जरते । हविष्मान् । हुवे । यत् । वाम् । वरिवस्या । गृणानः । विद्याम । इषम् । वृजनम् । जीरदानुम् ॥yuvām | pūṣāiva | aśvinā | puram-dhiḥ | agnim | uṣām | na | jarate | haviṣmān | huve | yat | vām | varivasyā | gṛṇānaḥ | vidyāma | iṣam | vṛjanam | jīra-dānum

युवाम्you two
युवाम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पूषाPūṣan
पूषा:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ) / संबोधनार्थ-उपमान
TypeNoun
Rootपूषन् (देवनाम-प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअश्विन् (देवनाम-प्रातिपदिक)
पुरंधिःbounty, liberality (personified)
पुरंधिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुरंधि (स्त्री-प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
उषाम्Uṣas (Dawn)
उषाम्:
कर्म (उपमेय-ग्रहण) / उपमान-संबन्ध
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Root
जरतेwanes, grows old
जरते:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootजॄ/जर् (धातु: जॄ—‘क्षय/जीर्णभावे’, वैदिक प्रयोग ‘to wane, grow old’)
हविष्मान्the oblation-bearing (one)
हविष्मान्:
कर्तृ (जरते इत्यस्य) / विशेषण
TypeAdjective
Rootहविष्मत् (प्रातिपदिक; ‘having oblation’)
हुवेI invoke
हुवे:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootहू (धातु: √हू ‘to call, invoke’)
यत्when, since
यत्:
TypeIndeclinable/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / अव्ययीभाव-सम्बन्ध
वाम्of you two / you two
वाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) / कर्म (यदि हुवे-सम्बन्धे)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरिवस्याservice, worship
वरिवस्या:
कर्तृ (गृणानः इत्यस्य भाव/उद्देश्य) / हेत्वर्थ
TypeNoun
Rootवरिवस्य (स्त्री-प्रातिपदिक; ‘service, worship, seeking wide space/favor’)
गृणानःpraising, singing
गृणानः:
कर्तृ (हुवे इत्यस्य) सह-विशेषण
TypeParticiple
Root√गॄ/गृ (धातु: √गृ ‘to sing, praise’)
विद्यामmay we know/find
विद्याम:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√विद् (धातु: √विद् ‘to know, find’)
एषम्this one; the sought one
एषम्:
कर्म (विद्यामेति) / विशेष्य
TypeAdjective/Noun
Rootएष (प्रातिपदिक; ‘this/that one’, वैदिक ‘swift one’ भी)
वृजनम्the hostile band / distress
वृजनम्:
कर्म (विद्यामेति) / अपायार्थ-लक्ष्य
TypeNoun
Rootवृजन (नपुं.-प्रातिपदिक; ‘enclosure, community; distress/hostile band’ वैदिक)
जीरदानुम्with wasting/weakening flow; (epithet) ‘Jīradānu’
जीरदानुम्:
विशेषण (वृजनम्/एषम् प्रति) / कर्म
TypeAdjective
Rootजीरदानु (बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्रातिपदिक; जीर ‘wasting/decaying’ + दानु ‘stream/flow; demon-name’ वैदिक) अथवा ‘जीर’ + ‘दानु’ = ‘whose flow is swift/old’ (वैदिक विशेषण)