HomeRig VedaMandala 1Sukta 139Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.139

Devata: Agni; Indra-Vāyu; collective Devas

अस्तु श्रौषट् पुरो अग्निं धिया दध आ नु तच्छर्धो दिव्यं वृणीमह इन्द्रवायू वृणीमहे । यद्ध क्राणा विवस्वति नाभा संदायि नव्यसी । अध प्र सू न उप यन्तु धीतयो देवाँ अच्छा न धीतयः ॥

अस्तु॒ श्रौष॑ट् पु॒रो अ॒ग्निं धि॒या द॑ध॒ आ नु तच्छर्धो॑ दि॒व्यं वृ॑णीमह इन्द्रवा॒यू वृ॑णीमहे । यद्ध॑ क्रा॒णा वि॒वस्व॑ति॒ नाभा॑ सं॒दायि॒ नव्य॑सी । अध॒ प्र सू न॒ उप॑ यन्तु धी॒तयो॑ दे॒वाँ अच्छा॒ न धी॒तय॑: ॥

ástu śráuṣaṭ puró agním dhiyā́ dadhā á nu tát śárdho divyám vṛṇīmahe indravāyū́ vṛṇīmahe | yád dha krāṇā́ vivásvati nā́bhā sam-dā́yi návyasī́ | ádha prá sú na úpa yantu dhītáyo devā́n ácchā ná dhītáyaḥ ||

अस्तु—श्रौषट् (आह्वान) सुना जाए। प्रथम मैं धिया (चित्त-ध्यान) में अग्नि को धारण करता हूँ। फिर उस दिव्य शर्ध (देव-समूह) को चुनते हैं; इन्द्र और वायु को चुनते हैं। जब विवस्वत् के नाभि में नवीनतर धीत (प्रेरणा) का संधान होता है, तब हमारी धीतियाँ आगे बढ़ें और देवों के पास पहुँचें—हाँ, हमारी धीतियाँ देवों के पास पहुँचें।

अस्तु॑ । श्रौष॑ट् । पु॒रः । अ॒ग्निम् । धि॒या । द॒धे॒ । आ । नु । तत् । शर्धः॑ । दि॒व्यम् । वृ॒णी॒म॒हे॒ । इ॒न्द्र॒वा॒यू इति॑ । वृ॒णी॒म॒हे॒ । यत् । ह॒ । क्रा॒णा । वि॒वस्व॑ति । नाभा॑ । स॒म्ऽदायि॑ । नव्य॑सी । अध॑ । प्र । सु । नः॒ । उप॑ । य॒न्तु॒ । धी॒तयः॑ । दे॒वान् । अच्छ॑ । न । धी॒तयः॑ ॥अस्तु । श्रौषट् । पुरः । अग्निम् । धिया । दधे । आ । नु । तत् । शर्धः । दिव्यम् । वृणीमहे । इन्द्रवायू इति । वृणीमहे । यत् । ह । क्राणा । विवस्वति । नाभा । सम्दायि । नव्यसी । अध । प्र । सु । नः । उप । यन्तु । धीतयः । देवान् । अच्छ । न । धीतयः ॥astu | śrauṣaṭ | puraḥ | agnim | dhiyā | dadhe | ā | nu | tat | śardhaḥ | divyam | vṛṇīmahe | indravāyū iti | vṛṇīmahe | yat | ha | krāṇā | vivasyati | nābhā | sam-dāyi | navyasī | agha | pra | su | naḥ | upa | yantu | dhītayaḥ | devān | accha | na | dhītayaḥ

अस्तुlet it be / may it be
अस्तु:
(वाक्यक्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (भू) धातु
श्रौषट्(the call) ‘śrauṣaṭ!’ / may it be heard
श्रौषट्:
(वाक्यक्रिया/यज्ञीय-उद्गारः)
TypeVerb
Rootश्रु (श्रवण) धातु
पुरःin front / forth
पुरः:
Adhikaraṇa (दिशा/स्थान-विशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (fire-god)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
धियाwith thought / with inspired prayer
धिया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
दधplace / set
दध:
(वाक्यक्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धारण/स्थापन) धातु
towards / hither
:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
नुnow / indeed
नु:
(वाक्य-निपातः)
TypeIndeclinable
Rootनु (निपात)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शर्धःhost / troop
शर्धः:
Kartā
TypeNoun
Rootशर्धस् (प्रातिपदिक)
दिव्यम्heavenly / divine
दिव्यम्:
(विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) < दिव्
वृणीमहेwe choose / we invoke
वृणीमहे:
(वाक्यक्रिया)
TypeVerb
Rootवृ (वरण) धातु
इन्द्रवायूIndra and Vāyu
इन्द्रवायू:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र-वायु (समास-प्रातिपदिक)
वृणीमहेwe choose / we invoke
वृणीमहे:
(वाक्यक्रिया)
TypeVerb
Rootवृ (वरण) धातु
यत्which / that
यत्:
(सम्बन्ध/अन्वयः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed
:
(वाक्य-निपातः)
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
क्राणाःadvancing / moving forth
क्राणाः:
Kartā (यन्तु-कर्तृसम्बन्धः) / (विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootक्रा (गमन/प्रसारण) धातु → कृत्: ‘क्राण’
विवस्वतिin/at Vivasvat (the shining one; Sun)
विवस्वति:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक) < √वस्/वस् (दीप्ति)
नाभाwith the navel / by the hub (center)
नाभा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
संदायिwas joined / was bestowed together
संदायि:
(वाक्यक्रिया)
TypeVerb
Rootदा (दान/वितरण) धातु + सम्
नव्यसीnewest / most fresh
नव्यसी:
Kartā/विशेष्य-सम्बन्धः
TypeAdjective
Rootनव्य (प्रातिपदिक)
अधthen / thereafter
अध:
(वाक्य-निपातः)
TypeIndeclinable
Rootअध (निपात)
प्रforth / forward
प्र:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
सूwell / indeed
सू:
(वाक्य-निपातः)
TypeIndeclinable
Rootसू (निपात) / सु (उपसर्गार्थ)
नःto us / of us
नः:
Sampradāna (हितार्थे) / सम्बन्धः
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उपnear / towards
उप:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
यन्तुlet them come
यन्तु:
(वाक्यक्रिया)
TypeVerb
Rootया (गमन) धातु
धीतयःinspired thoughts / hymns
धीतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootधीति (प्रातिपदिक) < √धी
देवान्the gods
देवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अच्छtowards / unto
अच्छ:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootअच्छ (अव्यय)
like / as
:
(वाक्य-निपातः)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
धीतयःinspired thoughts / hymns
धीतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootधीति (प्रातिपदिक) < √धी