Shloka 100

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

Devanagari script

प्रणम्य शिरसा देवीं महमार्यामनिन्दिताम्।राघवस्य मनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम्।।।।

Transliteration

praṇamya śirasā devīṃ mahām āryām aninditām |

rāghavasya manohlādam abhijñānam ayāciṣam ||

Translation

मैंने शिर झुकाकर उस अनिन्द्य, महाशील आर्या देवी को प्रणाम किया और राघव के हृदय को आनन्दित करने वाला पहचान-चिह्न माँगा।

Word by Word

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal), ‘having bowed/saluted’

• शिरसा: with (my) head
• शिरसा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन

• देवीम्: the goddess/queen (Sita)
• देवीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (कर्म/Accusative), एकवचन

• महा-आर्याम्: very noble
• महा-आर्याम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (उपसर्ग/पूर्वपद) + आर्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (महती च सा आर्या च)

• अनिन्दिताम्: blameless
• अनिन्दिताम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनिन्दित (प्रातिपदिक; निन्द् धातोः क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• राघवस्य: of Raghava (Rama)
• राघवस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन

• मनः-ह्लादम्: delight of (his) mind
• मनः-ह्लादम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + ह्लाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मनसः ह्लादः)

• अभिज्ञानम्: token of recognition
• अभिज्ञानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अभिज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• अयाचिषम्: I asked for
• अयाचिषम्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: याच् (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (Aorist/Past), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; ‘I requested/asked for’

Context

"Then bowing down I saluted the noble and blameless queen Sita to give a signet, which would be very pleasing to Rama.

Characters & Entities

• Hanumān
• Sītā (Devī)
• Rāghava (Rāma)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthful verification and respectful conduct: Hanumān seeks a reliable sign (abhijñāna) so that communication remains truthful and doubt-free.

What is the narrative situation?

After meeting Sītā, Hanumān respectfully bows and asks her for an identifying token to prove his message to Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Humility and prudence: reverence toward Sītā and careful planning to ensure credibility.