Shloka 43

Devanagari script

अपरे च हनूमन्तं वानरा वारणोपमम्।आप्लुत्य गिरिशृङ्गेभ्यस्संस्पृशन्ति स्म हर्षिताः।।।।

Transliteration

apare ca hanūmantaṃ vānarā vāraṇopamam | āplutya giriśṛṅgebhyaḥ saṃspṛśanti sma harṣitāḥ ||

Translation

अन्य वानर हर्षित होकर पर्वत-शिखरों से कूद पड़े और हाथी-से पराक्रमी हनुमान् को जा घेरकर प्रेम से आलिंगन करने लगे।

Word by Word

• अपरे: others
• अपरे: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• हनूमन्तम्: Hanuman
• हनूमन्तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: हनूमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• वानराः: monkeys / vanaras
• वानराः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्

• वारणोपमम्: elephant-like
• वारणोपमम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वारण + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; उपमान-तत्पुरुषः = 'वारणेन उपमः' (comparable to an elephant); qualifies 'हनूमन्तम्'

• आप्लुत्य: having leapt
• आप्लुत्य: Kriya-visheṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + प्लु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• गिरिशृङ्गेभ्यः: from the mountain-peaks
• गिरिशृङ्गेभ्यः: अपादान (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: गिरिशृङ्ग (प्रातिपदिक: गिरि + शृङ्ग)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी (Ablative, 5th), बहुवचनम्; तत्पुरुषः (mountain-peak)

• संस्पृशन्ति: touch / embrace
• संस्पृशन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्पृश् (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

• स्म: indeed / (past marker)
• स्म: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: भूतार्थक-निपातः; लट्-लकारे भूतकाल-सूचकः (particle indicating past narration)

• हर्षिताः: joyful
• हर्षिताः: कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु)
• Form: क्त (past participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् qualifying 'वानराः'

Context

A few vanaras jumped down from the mountain top and hugged the elephant-like Hanuman.

Characters & Entities

• Hanumān
• Vānaras
• Mahendra (mountain, implied by the setting)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Honoring merit in dharmic service: the community acknowledges the messenger whose truthful effort benefits all.

What is the narrative situation?

The vānaras physically express gratitude and joy by rushing to Hanumān and embracing him.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s heroic competence (vīrya) recognized by peers—success in service earns rightful esteem.