Valmiki Ramayana 5.3.32 — Sundara Kanda, Sarga 3, Shloka 32

लङ्काप्रवेशः

Hanuman Enters Lanka and Encounters Laṅkā-devatā

Devanagari script

स तां स्त्रीरूपविकृतां दृष्टवा वानरपुङ्गवः।आबभाषेऽथ मेधावी सत्त्ववान् प्लवगर्षभः।।।।

Transliteration

sa tāṃ strī-rūpa-vikṛtāṃ dṛṣṭvā vānarapuṅgavaḥ | ābabhāṣe ’tha medhāvī sattvavān plavagarṣabhaḥ ||

Translation

स्त्री-रूप में विकृत उसे देखकर वानर-पुंगव, मेधावी और पराक्रमी, प्लवगों में वृषभ-तुल्य, तब बोले।

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• स्त्रीरूपविकृताम्: deformed in female form
• स्त्रीरूपविकृताम्: विशेषणम् (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: स्त्री + रूप + विकृत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ताम् इति पदस्य विशेषणम्; समासः (स्त्रीरूपेण विकृता)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive), पूर्वक्रिया (having seen)

• वानरपुङ्गवः: chief of monkeys
• वानरपुङ्गवः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वानर + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां पुङ्गवः)

• आबभाषे: spoke
• आबभाषे: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: आ-भाष् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then)

• मेधावी: wise
• मेधावी: विशेषणम् (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: मेधाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषणम्

• सत्त्ववान्: courageous / strong
• सत्त्ववान्: विशेषणम् (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: सत्त्ववत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषणम्

• प्लवगर्षभः: bull among monkeys
• प्लवगर्षभः: कर्ता (Apposition)
• Type: Noun
• Root: प्लवग + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्लवगानां ऋषभः)

Context

On hearing the words of ogress of Lanka, the son of the Wind-god stood up ready and appeared like another mountain.

Characters & Entities

• Hanumān

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Right use of strength guided by wisdom: the verse pairs sattva (power) with medhā (intelligence), suggesting dharmic action requires both.

What is the narrative situation?

The narrator describes Hanumān’s assessment of the guardian’s fearsome form before he replies.

Which character virtue is emphasized?

Prudence with strength—Hanumān is not merely forceful; he is discerning.