Shloka 20

The Description of Mandara (Mandaropavarṇanam) in the Mohinī Narrative

Devanagari script

तन्त्रीता लसमायुक्तं क्लमहानिकरं परम् । समीपवर्तिनी तस्य भूत्वा लिंगस्य भामिनी ॥ २० ॥

Transliteration

tantrītā lasamāyuktaṃ klamahānikaraṃ param | samīpavartinī tasya bhūtvā liṃgasya bhāminī || 20 ||

Translation

लास्य-चेष्टाओं से सुसज्जित और चपल माधुर्य से पूर्ण वह भामिनी उस लिङ्ग के समीप गई, और उपस्थित जनों में अत्यन्त क्लान्ति-व्याकुलता उत्पन्न कर दी।

Word by Word

• तन्त्रीता: with/involving a stringed instrument
• तन्त्रीता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तन्त्री (प्रातिपदिक) / तन्त्र (प्रातिपदिक) + इत (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (इत/क्तवत्-प्रायः) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; अर्थः—‘तन्त्रीयुक्ता/तन्त्रीवाद्य-सम्बद्धा’ (having/using strings or a lute-like instrument)

• लस-समायुक्तम्: accompanied with ‘lasa’ (a musical element/ornament)
• लस-समायुक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लस (प्रातिपदिक) + सम्-आ-युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास; ‘समायुक्त’ = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Ppp), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; विशेषणम् (संगीतम्/गीतम्) इत्यस्य (understood object)

• क्लम-हानि-करम्: causing the removal of fatigue
• क्लम-हानि-करम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्लम (प्रातिपदिक) + हानि (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (उपपद-तत्पुरुषः: ‘क्लमस्य हानिं करोति’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; विशेषणम् (संगीतम्/गीतम्) इत्यस्य

• परम्: excellent
• परम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; विशेषणम् (संगीतम्/गीतम्) इत्यस्य

• समीप-वर्तिनी: standing nearby
• समीप-वर्तिनी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समीप (प्रातिपदिक) + वर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (सप्तमी-तत्पुरुषभावः/‘समीपे वर्तते’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषणम् भामिनी इत्यस्य

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/क्त्वा), पूर्वक्रिया (having become)

• लिङ्गस्य: of the liṅga
• लिङ्गस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; सम्बन्ध (genitive) — ‘of the liṅga’

• भामिनी: the beautiful woman
• भामिनी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भामिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

Speaker

Suta

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Linga (Shiva)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It portrays the powerful, transformative atmosphere around the Śiva-liṅga, where proximity to the sacred presence intensifies human experience and can overwhelm ordinary sense-capacity—implying the need for purity, restraint, and reverence in worship.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as embodied closeness—approaching the deity’s symbol (liṅga) with focused attention; the verse hints that devotion is not merely intellectual but experiential, capable of deeply affecting the mind and body.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual application (Kalpa in practice) is implicit: approaching and serving a liṅga is governed by rules of conduct, purity, and procedure so that the intense sacred presence is met with proper discipline rather than mere sensory excitement.