Shloka 75

Tīrtha-yātrā-varṇana

Description of Pilgrimage to the Sacred Fords

Devanagari script

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे काशीमाहात्म्ये तीर्थयात्रावर्णनं नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ४९ ॥

Transliteration

iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mohinīvasusaṃvāde kāśīmāhātmye tīrthayātrāvarṇanaṃ nāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ || 49 ||

Translation

इस प्रकार श्री बृहन्नारदीयपुराण के उत्तरभाग में, मोहिनी-वासु संवाद के काशी-माहात्म्य में ‘तीर्थयात्रा-वर्णन’ नामक उनचासवाँ अध्याय समाप्त हुआ।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: समाप्ति/उद्धरण-अव्यय (quotative/end marker)

• श्री: revered/holy
• श्री: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, अव्ययवत्-पूर्वपद (honorific prefix), प्रथमा/सम्बन्धे प्रयोग

• बृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे: in the latter part of the Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa
• बृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बृहत् (प्रातिपदिक) + नारदीय (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक) + उत्तरभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (बृहन्नारदीयपुराणस्य उत्तरभागे)

• मोहिनीवसुसंवादे: in the dialogue of Mohinī and Vasu
• मोहिनीवसुसंवादे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मोहिनी (प्रातिपदिक) + वसु (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मोहिन्याः वसोः संवादे)

• काशीमाहात्म्ये: in the Kāśī-māhātmya section
• काशीमाहात्म्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (काश्याः माहात्म्ये)

• तीर्थयात्रावर्णनम्: description of the pilgrimage
• तीर्थयात्रावर्णनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थयात्रा (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तीर्थयात्रायाः वर्णनम्)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: संज्ञा-निर्देशक-अव्यय (called/named)

• एकोनपञ्चाशत्तमः: forty-ninth
• एकोनपञ्चाशत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + ऊन (प्रातिपदिक) + पञ्चाशत् (प्रातिपदिक) + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक-द्विगु/संख्यासमास (49th = one less than fifty) विशेषण (qualifying ‘अध्यायः’)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Suta (colophon/narrative closure; within the Mohinī–Vasu dialogue frame)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Mohinī
• Vasu
• Kāśī

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

This is a concluding colophon that formally closes the chapter on Kāśī pilgrimage, marking the teaching as a complete, authoritative unit within the Kāśī-māhātmya and the Mohinī–Vasu dialogue.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by framing the chapter as part of Kāśī-māhātmya and tīrtha-yātrā guidance, it supports bhakti through sacred travel and remembrance of holy places, though this specific line functions mainly as a chapter-ending statement.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught in this colophon; it primarily provides textual organization—section, dialogue frame, topic-title, and chapter number.