Shloka 71
अध्याय ५८ — वानरध्वजस्य महेन्द्रास्त्रप्रयोगः
Chapter 58: Arjuna’s Deployment of the Indra-Weapon
Devanagari script
पाण्डवस्य तु शीघ्रास्त्रं मघवा प्रत्यपूजयत् । गन्धर्वाप्सरसश्रैव ये च तत्र समागता:
Translation
पाण्डव के शीघ्रास्त्र-प्रयोग की मघवा (इन्द्र) ने प्रशंसा की। वहाँ उपस्थित गन्धर्व और अप्सराओं ने भी उसकी भूरि-भूरि सराहना की।
Word by Word
पाण्डवस्यof the Pandava
पाण्डवस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Genitive, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
शीघ्रास्त्रम्the swift weapon (rapid missile/weapon-skill)
शीघ्रास्त्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootशीघ्रास्त्र
FormNeuter, Accusative, Singular
मघवाMaghavan (Indra)
मघवा:
Karta
TypeNoun
Rootमघवन्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्यपूजयत्praised/honoured in return
प्रत्यपूजयत्:
TypeVerb
Rootपूज्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada
गन्धर्वाप्सरसःGandharvas and Apsarases
गन्धर्वाप्सरसः:
Karta
TypeNoun
Rootगन्धर्वाप्सरस्
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवalso/indeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
येwho
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
समागताःassembled/come together
समागताः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम्
FormPast passive participle (kta), Masculine, Nominative, Plural
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes