पज्चालेषु च कौरव्य कथयन्त्युत्पलावनम् । विश्वामित्रोडयजद् यत्र पुत्रेण सह कौशिक:,“कुरुनन्दन! पंचालदेशमें ऋषिलोग उत्पलावन बतलाते हैं, जहाँ कुशिकनन्दन विश्वामित्रने अपने पुत्रके साथ यज्ञ किया था
Pañcāleṣu ca kauravya kathayanty utpalāvanam | Viśvāmitro 'yajad yatra putreṇa saha Kauśikaḥ ||
वैशम्पायन बोले—कुरुनन्दन! पंचालदेश में ऋषिजन ‘उत्पलावन’ नामक उपवन का वर्णन करते हैं, जहाँ कौशिक विश्वामित्र ने अपने पुत्र के साथ यज्ञ किया था।
वैशम्पायन उवाच
The verse underscores the Mahābhārata’s ethic of preserving sacred memory: places become morally and spiritually significant through righteous acts like yajña, and later generations learn dharma by recalling and honoring such traditions.
Vaiśampāyana, narrating to King Janamejaya, identifies a renowned site in Pañcāla called Utpalāvana and notes that sages remember it as the place where the sage Viśvāmitra (Kauśika) performed a sacrifice together with his son.