Previous Verse

Shloka 433

कण्वोपदेशः—नश्वरबलविवेकः तथा मातलिगुणकेश्याः आख्यानारम्भः

Kaṇva’s Counsel on Impermanent Power; Opening of the Mātali–Guṇakeśī Narrative

मात्सर्याहंकृती चैव क्रमादेव उदाह्वता: । इन अस्त्रोंसे विद्ध होनेपर सभी मनुष्य मृत्युको प्राप्त होते हैं। काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद, मान, मात्सर्य और अहंकार--ये क्रमश: आठ दोष बताये गये हैं, जिनके प्रतीकस्वरूप उपयुक्त आठ अस्त्र हैं

mātsaryāhaṅkṛtī caiva kramād eva udāhṛtāḥ | etair astraiḥ viddhaḥ sarvo manuṣyo mṛtyuṃ prāpnoti | kāmaḥ krodho lobho moho madaḥ mānaḥ mātsaryaṃ ca ahaṅkāraś ca—ete kramāśaḥ aṣṭau doṣāḥ proktāḥ, yeṣāṃ pratikasvarūpāṇi uktāni aṣṭau astrāṇi |

मात्सर्य और अहंकार भी क्रम से कहे गये हैं। इन अस्त्रों से विद्ध होने पर प्रत्येक मनुष्य मृत्यु को प्राप्त होता है। काम, क्रोध, लोभ, मोह, मद, मान, मात्सर्य और अहंकार—ये क्रमशः आठ दोष बताए गए हैं; और उक्त आठ अस्त्र उनके प्रतीक हैं।

मात्सर्याjealousy/envy
मात्सर्या:
Karta
TypeNoun
Rootमात्सर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अहंकृतीegoism/‘I’-making (self-conceit)
अहंकृती:
Karta
TypeNoun
Rootअहंकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
क्रमात्in order; successively (lit. from sequence)
क्रमात्:
Apadana
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
उदाह्वताःwere called/declared (in order)
उदाह्वताः:
TypeVerb
Rootउदाह्वा (धातु: आह्वा/ह्वा ‘to call, to name’ उपसर्ग: उद्)
Formलिट् (परस्मैपद), प्रथम, बहुवचन

राम उवाच

R
Rama
E
eight astras (symbolic weapons)
K
kāma
K
krodha
L
lobha
M
moha
M
mada
M
māna
M
mātsarya
A
ahaṅkāra