Shloka 44
Dambhodbhava, Nara-Nārāyaṇa, and the Counsel to Abandon Hubris
Udyoga-parva 94
Devanagari script
त्वं धर्ममर्थ संजानन् सम्यड्नस्त्रातुमहसि । गुरुत्वं भवति प्रेक्ष्य बहून् क्लेशांस्तितिक्ष्महे
Transliteration
tvaṁ dharmam arthaṁ sañjānan samyaṅ nas trātum arhasi | gurutvaṁ bhavati prekṣya bahūn kleśāṁs titikṣmahe ||
Translation
आप धर्म और अर्थ—दोनों को भलीभाँति जानते हैं; अतः आपको उचित रीति से हमारी रक्षा करनी चाहिए। आपमें गुरुत्व देखकर हम अनेक कष्ट सहते रहे हैं।
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Prathama, Eka
धर्मम्dharma, righteousness
धर्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म
FormPum, Dvitiya, Eka
अर्थम्artha, purpose/wealth
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ
FormPum, Dvitiya, Eka
संजानन्knowing, understanding
संजानन्:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + ज्ञा
FormPum, Prathama, Eka, शतृ (present active participle)
सम्यक्properly, rightly
सम्यक्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
नःus
नः:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Dvitiya, Bahu
त्रातुम्to protect, to save
त्रातुम्:
Karma
TypeVerb
Rootत्रा
Formतुमुन् (infinitive)
अर्हसिyou ought/are fit (to)
अर्हसि:
Karta
TypeVerb
Rootअर्ह्
FormLat (present), Madhyama, Eka, Parasmaipada
गुरुत्वम्heaviness; weightiness; gravity (of responsibility)
गुरुत्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootगुरुत्व
FormNapum, Prathama, Eka
भवतिbecomes, arises
भवति:
Karta
TypeVerb
Rootभू
FormLat (present), Prathama, Eka, Parasmaipada
प्रेक्ष्यhaving seen, considering
प्रेक्ष्य:
Karana
TypeVerb
Rootप्र + ईक्ष्
Formल्यप् (absolutive/gerund)
बहून्many
बहून्:
Karma
TypeAdjective
Rootबहु
FormPum, Dvitiya, Bahu
क्लेशान्afflictions, hardships
क्लेशान्:
Karma
TypeNoun
Rootक्लेश
FormPum, Dvitiya, Bahu
तितिक्षामहेwe endure, we bear
तितिक्षामहे:
Karta
TypeVerb
Rootतिज् (तितिक्ष् as desiderative stem from √तिज्/√तिक्ष् in usage)
FormLat (present), Uttama, Bahu, Atmanepada
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
व
वैशम्पायन (Vaiśaṃpāyana)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes