Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)

तेजसा5<दित्यसदृशो महर्षिसदृशो दमे । क्षमया पृथिवीतुल्यो महेन्द्रसमविक्रम:

tejasā ādityasadṛśo maharṣisadṛśo dame | kṣamayā pṛthivītulyo mahendrasamavikramaḥ ||

वैशम्पायन बोले— वह तेज में सूर्य के समान है; इन्द्रिय-निग्रह में महर्षियों के समान; क्षमा में पृथ्वी के तुल्य; और पराक्रम में महेन्द्र (इन्द्र) के समकक्ष है।

तेजसाby/with splendor, by brilliance
तेजसा:
Karana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
आदित्य-सदृशःlike the Sun
आदित्य-सदृशः:
Karta
TypeAdjective
Rootसदृश
FormMasculine, Nominative, Singular
महर्षि-सदृशःlike great sages
महर्षि-सदृशः:
Karta
TypeAdjective
Rootसदृश
FormMasculine, Nominative, Singular
दमेin self-control, in restraint
दमे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदम
FormMasculine, Locative, Singular
क्षमयाby/with forbearance, by patience
क्षमया:
Karana
TypeNoun
Rootक्षमा
FormFeminine, Instrumental, Singular
पृथिवी-तुल्यःequal to the earth (in patience)
पृथिवी-तुल्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootतुल्य
FormMasculine, Nominative, Singular
महेन्द्र-सम-विक्रमःwhose valor is equal to Mahendra (Indra)
महेन्द्र-सम-विक्रमः:
Karta
TypeAdjective
Rootविक्रम
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
Ā
Āditya (Sun)
M
Maharṣis (great seers)
P
Pṛthivī (Earth)
M
Mahendra/Indra

Educational Q&A

The verse presents an ethical ideal of integrated excellence: brilliance (tejas) must be balanced by self-restraint (dama) and forbearance (kṣamā). True kṣatriya greatness is not only martial prowess but also disciplined senses and patient endurance.

In the Udyoga Parva’s pre-war setting, Vaiśaṃpāyana describes a hero (contextually Arjuna in the surrounding passage) through a chain of comparisons—Sun, sages, Earth, and Indra—highlighting the qualities that make him the Pandavas’ main support and a decisive force in the coming conflict.