Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu

Chapter 42

अभिजानामि ब्राह्मण व्याख्यातारं विचक्षणम्‌ | यश्छिन्नविचिकित्स: स व्याचष्टे सर्वसंशयान्‌

abhijānāmi brāhmaṇa vyākhyātāraṃ vicakṣaṇam | yaś chinnavicikitsaḥ sa vyācaṣṭe sarvasaṃśayān ||

मैं उसी को सच्चा ब्राह्मण मानता हूँ—जो विवेकी व्याख्याता हो, परमात्म-तत्त्व को जानता हो और वेदों की यथार्थ व्याख्या कर सके; जिसके अपने संशय कट चुके हों और जो दूसरों के भी समस्त संशयों का निवारण कर दे।

अभिजानामिI know/recognize
अभिजानामि:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-ज्ञा
FormLat (Present), 1, Singular, Parasmaipada
ब्राह्मणम्a Brahmin
ब्राह्मणम्:
Karma
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Accusative, Singular
व्याख्यातारम्an expounder/interpreter
व्याख्यातारम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्याख्यातृ
FormMasculine, Accusative, Singular
विचक्षणम्discerning, wise
विचक्षणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविचक्षण
FormMasculine, Accusative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
छिन्न-विचिकित्सःwhose doubts are cut off
छिन्न-विचिकित्सः:
Karta
TypeAdjective
Rootछिन्नविचिकित्स
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
व्याचष्टेexplains, expounds
व्याचष्टे:
Karta
TypeVerb
Rootवि-आ-चक्ष्
FormLat (Present), 3, Singular, Atmanepada
सर्व-संशयान्all doubts
सर्व-संशयान्:
Karma
TypeNoun
Rootसर्वसंशय
FormMasculine, Accusative, Plural

सनत्युजात उवाच

S
Sanatsujāta
B
brāhmaṇa

Educational Q&A

A ‘true brāhmaṇa’ is defined not merely by birth or ritual status but by realized knowledge and competent teaching: one who has personally overcome doubt and can guide others by clear interpretation and insight.

In the Sanatsujātīya section of Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs Dhṛtarāṣṭra on spiritual wisdom; here he characterizes the ideal teacher as a discerning interpreter who has cut through doubt and can resolve the doubts of others.