Mahabharata — Udyoga Parva, Shloka 50
Vidura-nīti: Atithi-dharma, Trust, Counsel-Secrecy, and Traits of Sustainable Rule
Udyoga Parva, Adhyāya 38
Devanagari script
कृतज्ञं धार्मिक सत्यमक्षुद्रं दृढभक्तिकम् । जितेन्द्रियं स्थितं स्थित्यां मित्रमत्यागि चेष्यते
Translation
मित्र ऐसा होना चाहिए जो कृतज्ञ, धार्मिक, सत्यवादी, उदार, दृढ़ अनुराग वाला, जितेन्द्रिय, मर्यादा में स्थित और मैत्री का त्याग न करने वाला हो।
Word by Word
कृतज्ञम्grateful
कृतज्ञम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृतज्ञ
FormMasculine, Accusative, Singular
धार्मिकम्righteous, virtuous
धार्मिकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधार्मिक
FormMasculine, Accusative, Singular
सत्यम्truthful
सत्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसत्य
FormMasculine, Accusative, Singular
अक्षुद्रम्not mean; noble, generous
अक्षुद्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअक्षुद्र
FormMasculine, Accusative, Singular
दृढभक्तिकम्having firm devotion/attachment
दृढभक्तिकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदृढभक्तिक
FormMasculine, Accusative, Singular
जितेन्द्रियम्self-controlled (having conquered the senses)
जितेन्द्रियम्:
Karma
TypeAdjective
Rootजितेन्द्रिय
FormMasculine, Accusative, Singular
स्थितम्steadfast; abiding
स्थितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्थित
FormMasculine, Accusative, Singular
स्थित्याम्in propriety/steadiness; within proper bounds
स्थित्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्थिति
FormFeminine, Locative, Singular
मित्रम्a friend
मित्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootमित्र
FormMasculine, Accusative, Singular
अत्यागिnot abandoning (friendship); loyal
अत्यागि:
Karma
TypeAdjective
Rootअत्यागिन्
FormMasculine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
ईष्यतेis desired; should be (chosen/approved)
ईष्यते:
TypeVerb
Rootईष्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada, Active
Speaker
विदुर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes