धन-राजधर्म संवादः
Discourse on Wealth and Royal Duty
यो हााजिजीविषेद् भैक्ष्यं कर्मणा नैव कस्यचित् । समारम्भान् बुभूषेत हतस्वस्तिरकिंचन: । सर्वलोकेषु विख्यातो न पुत्रपशुसंहित:
yo hājijīviṣed bhaikṣyaṁ karmaṇā naiva kasyacit | samārambhān bubhūṣeta hatasvastir akiñcanaḥ | sarvalokeṣu vikhyāto na putrapaśusaṁhitaḥ ||
अर्जुन बोले— जो मनुष्य अपने ही कर्म से उपार्जन करने में समर्थ हो, उसे भीख माँगकर जीने की इच्छा नहीं करनी चाहिए। पर जिसका कल्याण-साधन नष्ट हो गया हो, जो निरा दरिद्र और असहाय हो, जिसकी कोई ख्याति न हो, जो स्त्री-पुत्र और पशु आदि से भी रहित हो, और जो अपनी असमर्थता के कारण साहसिक प्रयत्न करके किसी का धन या राज्य छीनने में भी समर्थ न हो—ऐसे मनुष्य को भीख से जीवन-निर्वाह की अभिलाषा करना उचित है।
अर्जुन उवाच
Begging is not presented as a first resort: one should live by one’s own work when capable. Yet when a person is truly ruined—without resources, support, or capacity for enterprise—alms may be an ethically permissible means of survival.
In the Shanti Parva’s ethical discussions, Arjuna voices a principle about rightful livelihood: he contrasts self-earned sustenance with begging, allowing the latter only under extreme helplessness and destitution.