Shloka 8
Yudhiṣṭhira’s Lament for Karṇa and Renunciation-Oriented Self-Assessment (शोक-प्रलापः / त्याग-प्रवृत्तिः)
Devanagari script
त्रैलोक्यस्यापि राज्येन नास्मान् वक्ित् प्रहर्षयेत् । बान्धवान् निहतान् दृष्टवा पृथिव्यां विजयैषिण:
Translation
जब हमने पृथ्वी पर विजय की इच्छा रखनेवाले अपने बन्धु-बान्धवों को मारा गया देख लिया, तब हमें इस समय तीनों लोकों का राज्य देकर भी कोई प्रसन्न नहीं कर सकता।
Word by Word
त्रैलोक्यस्यof the three worlds
त्रैलोक्यस्य:
Karma
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य
FormNeuter, Genitive, Singular
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
राज्येनby/with a kingdom
राज्येन:
Karana
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अस्मान्us
अस्मान्:
Karma
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Accusative, Plural
कश्चित्anyone
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकश्चित्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रहर्षयेत्would gladden/make rejoice
प्रहर्षयेत्:
TypeVerb
Rootहृष्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada, true
बान्धवान्kinsmen/relatives
बान्धवान्:
Karma
TypeNoun
Rootबान्धव
FormMasculine, Accusative, Plural
निहतान्slain
निहतान्:
TypeAdjective
Rootनि-हन्
FormMasculine, Accusative, Plural, Past passive participle (क्त)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeIndeclinable
Rootदृश्
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा)
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Locative, Singular
विजयैषिणःseeking victory
विजयैषिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootविजय-एषिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
युधिछिर उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes