Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)

अद्भयोउन्नि््रह्यृत: क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम्‌ । तेषां सर्वत्रगं तेज: स्वासु योनिषु शाम्यति

adbhyo 'nniḥṛtaḥ kṣatram aśmano loham utthitam | teṣāṁ sarvatragaṁ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati ||

जल से क्षात्र-तेज (राजशक्ति) प्रकट होता है और पत्थर से लोहा उत्पन्न होता है। पर इनका जो तेज सर्वत्र व्याप्त-सा प्रतीत होता है, वह अपनी-अपनी योनि—अपने ही मूल कारण में—अन्ततः शान्त हो जाता है।

अद्भ्यःfrom the waters
अद्भ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootअप्
FormFeminine, Ablative, Plural
उन्निहृतःdrawn out, taken up
उन्निहृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootउद्-√हृ
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षत्रम्the Kshatra (kshatriya power/order)
क्षत्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootक्षत्र
FormNeuter, Nominative, Singular
अश्मनःfrom stone
अश्मनः:
Apadana
TypeNoun
Rootअश्मन्
FormMasculine, Ablative, Singular
लोहम्iron/metal
लोहम्:
Karta
TypeNoun
Rootलोह
FormNeuter, Nominative, Singular
उत्थितम्arisen, sprung up
उत्थितम्:
Karta
TypeAdjective
Rootउद्-√स्था
FormNeuter, Nominative, Singular
तेषाम्of them
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
सर्वत्रगम्all-pervading
सर्वत्रगम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्वत्रग
FormNeuter, Nominative, Singular
तेजःsplendor, energy
तेजः:
Karta
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Nominative, Singular
स्वासुin their own
स्वासु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootस्व
FormFeminine, Locative, Plural
योनिषुin the wombs/sources
योनिषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयोनि
FormFeminine, Locative, Plural
शाम्यतिsubsides, becomes calm
शाम्यति:
TypeVerb
Root√शम्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhishma
W
waters (āpas)
S
stone (aśman)
I
iron (loha)
K
kṣatra (royal/Kshatriya power)
T
tejas (potency/energy)