Shloka 80
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
Devanagari script
गच्छथ्वं स्वानधीकारांश्षिन्तय ध्वं यथाविधि । प्रवर्तन्तां क्रिया: सर्वा: सर्वलोकेषु मा चिरम्
Translation
तुम सब जाओ और अपने-अपने अधिकारों का विधिपूर्वक पालन करो। समस्त लोकों में सभी क्रियाएँ शीघ्र ही प्रवर्तित हों।
Word by Word
गच्छथgo
गच्छथ:
TypeVerb
Rootगम् (गच्छ)
Formलोट् (imperative), 2, plural, परस्मैपदम्
वम्you (all)
वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, प्रथमा, plural
स्वान्one's own
स्वान्:
TypeAdjective
Rootस्व
Formmasculine, द्वितीया, plural
अधिकारान्duties/rights/entitlements
अधिकारान्:
Karma
TypeNoun
Rootअधिकार
Formmasculine, द्वितीया, plural
चिन्तयconsider/attend to
चिन्तय:
TypeVerb
Rootचिन्त्
Formलोट् (imperative), 2, plural, परस्मैपदम्
ध्वम्you (all)
ध्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, प्रथमा, plural
यथाas/according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
विधिrule/prescribed manner
विधि:
TypeNoun
Rootविधि
Formmasculine, द्वितीया, singular
प्रवर्तन्ताम्let (them) proceed/be set in motion
प्रवर्तन्ताम्:
TypeVerb
Rootप्र√वृत् (वर्त)
Formलोट् (imperative/benedictive sense), 3, plural, आत्मनेपदम्
क्रियाःrites/actions
क्रियाः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रिया
Formfeminine, प्रथमा, plural
सर्वाःall
सर्वाः:
TypeAdjective
Rootसर्व
Formfeminine, प्रथमा, plural
सर्वलोकेषुin all worlds/realms
सर्वलोकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्वलोक
Formmasculine, सप्तमी, plural
माnot (prohibitive/negative particle)
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
चिरम्for long; long (time)
चिरम्:
TypeIndeclinable
Rootचिर
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes