Shloka 5
Nārada’s Darśana of Viśvarūpa Nārāyaṇa and the Caturmūrti Doctrine (नारदस्य नारायणदर्शनं चतुर्मूर्तिविचारश्च)
Devanagari script
तत्रोपविष्टं तं कार्ष्णि शास्त्रत: प्रत्यपूजयत् । पाद्य॑ निवेद्य प्रथममर्घ्य गां च न्यवेदयत्
Translation
व्यासपुत्र शुकदेव उस आसन पर विराजमान हुए, तब राजा जनक ने शास्त्र-विधि के अनुसार उनका पूजन आरम्भ किया। पहले पाद्य और अर्घ्य निवेदन करके, फिर उन्हें एक गौ अर्पित की।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
उपविष्टम्seated
उपविष्टम्:
Karma
TypeVerb
Rootउप-विश्
FormMasculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
कार्ष्णिम्Kārṣṇi (descendant of Kṛṣṇa; here: Śukadeva)
कार्ष्णिम्:
Karma
TypeNoun
Rootकार्ष्णि
FormMasculine, Accusative, Singular
शास्त्रतःaccording to the śāstra / by scriptural rule
शास्त्रतः:
Karana
TypeIndeclinable
Rootशास्त्र
प्रत्यपूजयत्honoured / worshipped
प्रत्यपूजयत्:
Karta
TypeVerb
Rootप्रति-पूज्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
पाद्यम्water for washing the feet
पाद्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाद्य
FormNeuter, Accusative, Singular
निवेद्यhaving offered / after presenting
निवेद्य:
TypeVerb
Rootनि-विद्
Formल्यप् (absolutive/gerund)
प्रथमम्first
प्रथमम्:
TypeIndeclinable
Rootप्रथम
अर्घ्यम्honorary offering (arghya)
अर्घ्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्घ्य
FormNeuter, Accusative, Singular
गाम्a cow
गाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगो
FormFeminine, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
न्यवेदयत्offered / presented
न्यवेदयत्:
Karta
TypeVerb
Rootनि-विद्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes