Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Ālasyadoṣa-nirdeśa (On the Fault of Negligence) — The Camel’s Long-Neck Exemplum

राज्यं तिष्ठति दक्षस्य संगृहीतेन्द्रियस्य च । आर्तस्य बुद्धिमूलं हि विजयं मनुरब्रवीत्‌,जो जितेन्द्रिय और कार्यदक्ष है, उसीका राज्य स्थिर रहता है। मनुजीका कथन है कि संकटमें पड़े हुए राजाकी विजयका मूल बुद्धि-बल ही है

rājyaṃ tiṣṭhati dakṣasya saṅgṛhītendriyasya ca | ārtasya buddhimūlaṃ hi vijayaṃ manur abravīt ||

जिसने इन्द्रियों को वश में किया है और जो कार्य में दक्ष है, उसी का राज्य स्थिर रहता है। मनु ने कहा है कि संकट में पड़े राजा की विजय का मूल बुद्धि-बल ही है।

राज्यम्kingdom, sovereignty
राज्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Nominative, Singular
तिष्ठतिstands, remains stable
तिष्ठति:
TypeVerb
Rootस्था (तिष्ठ)
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
दक्षस्यof the capable/efficient (person)
दक्षस्य:
TypeAdjective
Rootदक्ष
FormMasculine, Genitive, Singular
संगृहीतrestrained, controlled
संगृहीत:
TypeAdjective
Rootसम्-ग्रह् (गृहीत)
Formक्त (past passive participle), Masculine, Genitive, Singular
इन्द्रियस्यof the sense(-organ); (in context) senses
इन्द्रियस्य:
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
आर्तस्यof the afflicted/distressed (person)
आर्तस्य:
TypeAdjective
Rootआर्त
FormMasculine, Genitive, Singular
बुद्धिintelligence, understanding
बुद्धि:
Karma
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Accusative, Singular
मूलम्root, basis
मूलम्:
Karma
TypeNoun
Rootमूल
FormNeuter, Accusative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
विजयम्victory
विजयम्:
Karma
TypeNoun
Rootविजय
FormMasculine, Accusative, Singular
मनुःManu
मनुः:
Karta
TypeNoun
Rootमनु
FormMasculine, Nominative, Singular
अब्रवीत्said, declared
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (लङ्), Third, Singular, Parasmaipada

उड्ड उवाच

उड्ड (Uḍḍa, speaker)
मनु (Manu)