Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Droṇa-parva Adhyāya 45: Saubhadra–Lakṣmaṇa-saṃyoga and Kaurava Counter-Encirclement

प्रविश्यैव तु राजेन्द्र क्षत्रियेन्द्रान्‍लकोपम: । सत्यश्रवसमादत्त व्याप्रो मृगमिवोल्बण:,राजेन्द्र! क्षत्रियशिरोमणियोंके लिये यमराजके समान अभिमन्युने उस सेनामें प्रवेश करते ही जैसे उन्मत्त व्याप्र हरिणको दबोच लेता है, उसी प्रकार सत्यश्रवाको ले बैठा

praviśyaiva tu rājendra kṣatriyendrān lokopamaḥ | satyaśravasam ādatta vyāghro mṛgam ivolbaṇaḥ ||

संजय बोले—राजेन्द्र! क्षत्रियश्रेष्ठों के लिए यम के समान अभिमन्यु ने सेना में प्रवेश करते ही सत्यश्रवा को वैसे ही पकड़ लिया, जैसे उग्र व्याघ्र हरिण को दबोच लेता है।

प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootप्र-विश्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तुbut/and
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
क्षत्रियेन्द्रान्the lords/chiefs among kshatriyas
क्षत्रियेन्द्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षत्रियेन्द्र
FormMasculine, Accusative, Plural
लोक-उपमःworld-like; comparable to (all) the world (i.e., universally formidable)
लोक-उपमः:
Karta
TypeAdjective
Rootलोक-उपम
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्यश्रवसम्Satyashravas (proper name)
सत्यश्रवसम्:
Karma
TypeNoun
Rootसत्यश्रवस्
FormMasculine, Accusative, Singular
आदत्तseized/took hold of
आदत्त:
TypeVerb
Rootआ-दा
FormPerfect (लिट्), Third, Singular, Parasmaipada
व्याघ्रःa tiger
व्याघ्रः:
Karta
TypeNoun
Rootव्याघ्र
FormMasculine, Nominative, Singular
मृगम्a deer/animal (prey)
मृगम्:
Karma
TypeNoun
Rootमृग
FormMasculine, Accusative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
उल्बणःfierce/violent
उल्बणः:
TypeAdjective
Rootउल्बण
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
A
Abhimanyu
S
Satyāśravas
Y
Yama (implied by lokopamaḥ / death-like)
A
army/host (senā, implied)

Educational Q&A

The verse highlights the harsh ethical terrain of kṣatriya-dharma in war: a warrior’s duty and prowess can manifest as swift, lethal action, and the imagery of Death and predator-prey stresses the inevitability and moral gravity of battlefield consequences.

Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that Abhimanyu, upon entering the enemy formation, immediately overpowers and captures/strikes down the warrior Satyāśravas, compared to a fierce tiger pouncing on a deer.