Previous Verse
Next Verse

Shloka 133

अध्याय १४८ — कर्णप्रभावः, धृष्टद्युम्नस्य विरथता, तथा घटोत्कच-आह्वानम्

Chapter 148: Karṇa’s Pressure, Dhṛṣṭadyumna Unhorsed, and the Summoning of Ghaṭotkaca

शलभा इव ते दीप्तमन्निं प्राप्प ययु: क्षयम्‌ । समरांगणमें अपनेको शूरवीर माननेवाले आपके जो-जो योद्धा अर्जुनके सामने गये, वे जलती आगममें पड़े हुए पतंगोंके समान नष्ट हो गये,पश्चाज्ज्ञातं महीपाल तव पुत्रै: सहानुगै: । वासुदेवप्रयुक्तेयं मायेति नृपसत्तम नृपश्रेष्ठ॒ महीपाल! पीछे सेवकोंसहित आपके पुत्रोंको यह ज्ञात हुआ कि इस अन्धकारके रूपमें भगवान्‌ श्रीकृष्णद्वारा फैलायी हुई माया थी

sañjaya uvāca |

śalabhā iva te dīptam agniṃ prāpya yayuḥ kṣayam |

paścāj jñātaṃ mahīpāla tava putraiḥ sahānugaiḥ |

vāsudeva-prayukteyaṃ māyeti nṛpasattama ||

संजय बोले—जैसे पतंगे जलती हुई अग्नि में जा पड़ते हैं और नष्ट हो जाते हैं, वैसे ही रणभूमि में अपने को शूरवीर मानने वाले आपके जो-जो योद्धा अर्जुन के सामने गए, वे सब जलती आग में पड़े पतंगों की भाँति विनष्ट हो गए। फिर, हे महीपाल, सेवकों सहित आपके पुत्रों ने जाना—हे नृपश्रेष्ठ—कि यह अंधकार वासुदेव (श्रीकृष्ण) द्वारा प्रवर्तित माया थी।

शलभाःmoths
शलभाः:
Karta
TypeNoun
Rootशलभ
FormMasculine, Nominative, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
तेthey (your men)
ते:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormMasculine, Nominative, Plural
दीप्तम्blazing
दीप्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदीप्त
FormNeuter, Accusative, Singular
अग्निम्fire
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Accusative, Singular
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
ययुःwent
ययुः:
TypeVerb
Rootया
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
क्षयम्destruction/end
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय
FormMasculine, Accusative, Singular
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
ज्ञातम्was known/realized
ज्ञातम्:
TypeVerb
Rootज्ञात
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular
महीपालO king (protector of the earth)
महीपाल:
TypeNoun
Rootमहीपाल
FormMasculine, Vocative, Singular
तवof you/your
तव:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
पुत्रैःby (your) sons
पुत्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
अनुगैःwith followers/attendants
अनुगैः:
Karana
TypeNoun
Rootअनुग
FormMasculine, Instrumental, Plural
वासुदेव-प्रयुक्ताset in motion/caused by Vāsudeva
वासुदेव-प्रयुक्ता:
TypeAdjective
Rootप्रयुक्त
FormFeminine, Nominative, Singular
इयम्this
इयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Nominative, Singular
मायाillusion/magic
माया:
TypeNoun
Rootमाया
FormFeminine, Nominative, Singular
इतिthus/that
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
नृपसत्तमO best of kings
नृपसत्तम:
TypeNoun
Rootनृपसत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna
V
Vāsudeva (Kṛṣṇa)
D
Dhṛtarāṣṭra (implied by 'your sons')
K
Kaurava princes (tava putrāḥ)
F
followers/attendants (anugāḥ)
D
darkness (as māyā)
F
fire (agni)
M
moths (śalabhāḥ)