Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Bhagadattā’s Deployment Against Ghaṭotkaca; Elephant-Corps Escalation

पाण्डवं चित्रसंनाहा विचित्रकवचधध्वजा: । अभ्यद्रवन्त संग्रामे योद्धुकामारिमर्दना:

sañjaya uvāca |

pāṇḍavaṁ citrasaṁnāhā vicitrakavacadhvajāḥ |

abhyadravanta saṅgrāme yoddhukāmārimardanāḥ ||

ādityaketuḥ bahnāśī kuṇḍadhāraḥ mahodaraḥ aparājitaḥ paṇḍitakaḥ atyanta-durjayo vīro viśālākṣa iti sapta śatrumardanā bhrātaraḥ vicitra-veśabhūṣā-susajjitā vicitra-kavaca-dhvaja-dhāriṇaḥ saṅgrāmabhūmau yuddhecchayā pāṇḍuputra-bhīmasenam abhyapatanta |

संजय बोले—चित्रित संनाह धारण किए, विचित्र कवच और ध्वजों से शोभित, शत्रु-मर्दन सातों भाई युद्ध की अभिलाषा से संग्राम में टूट पड़े। आदित्यकेतु, बह्नाशी, कुण्डधार, महोदर, अपराजित, पण्डितक और अत्यन्त दुर्जय महावीर विशालाक्ष—ये सब विचित्र वेश-भूषा से सुसज्जित होकर रणभूमि में पाण्डुपुत्र भीमसेन पर युद्ध करने के लिए झपट पड़े।

पाण्डवम्the Pandava (Bhimasena)
पाण्डवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Accusative, Singular
चित्र-संनाहाःhaving variegated/ornate harness
चित्र-संनाहाः:
Karta
TypeAdjective
Rootचित्रसंनाह
FormMasculine, Nominative, Plural
विचित्र-कवच-ध्वजाःwith diverse armor and banners
विचित्र-कवच-ध्वजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootविचित्रकवचध्वज
FormMasculine, Nominative, Plural
अभ्यद्रवन्तthey rushed/charged
अभ्यद्रवन्त:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-द्रु
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural
संग्रामेin battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम
FormMasculine, Locative, Singular
योद्धु-कामाःdesirous to fight
योद्धु-कामाः:
Karta
TypeAdjective
Rootयोद्धुकाम
FormMasculine, Nominative, Plural
अरि-मर्दनाःenemy-crushers
अरि-मर्दनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअरिमर्दन
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena
P
Pāṇḍu
Ā
Ādityaketu
B
Bahnāśī
K
Kuṇḍadhāra
M
Mahodara
A
Aparājita
P
Paṇḍitaka
V
Viśālākṣa
S
saṅgrāma (battlefield)
K
kavaca (armor)
D
dhvaja (banner/standard)

Educational Q&A

The verse highlights how martial zeal and the pursuit of victory propel warriors into violence; it implicitly invites reflection on dharma in war—courage and duty operate within a larger moral crisis where each charge intensifies collective suffering.

Sañjaya reports that seven warrior-brothers—Ādityaketu and the others—splendidly armed and bannered, charge into the battle and rush to attack Bhīmasena, the Pāṇḍava hero, driven by the desire to fight.