Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

भीष्म-युधिष्ठिर-संमर्दः

Bhīṣma’s Pressure on Yudhiṣṭhira; Śikhaṇḍī’s Approach; Evening Withdrawal

शत्रुञ्जय: शत्रुसह: सर्वे क्रुद्धा यशस्विन: । प्रत्युद्याता महाराज केकयान्‌ भ्रातर: समम्‌

sañjaya uvāca | śatruñjayaḥ śatrusahaḥ sarve kruddhā yaśasvinaḥ | pratyudyātā mahārāja kekayān bhrātaraḥ samam naraśvara | durmukha durjaya yuvā vīra durmarṣaṇa śatruñjaya tathā śatrusaha—ete sarve yaśasvino vīrāḥ krodham āpūrya kekayānāṃ pañcānāṃ bhrātṝṇāṃ pratyudgamanāya sahaiva agre jagmuḥ ||

महाराज! शत्रुंजय और शत्रुसह सहित वे सब यशस्वी वीर क्रोध में भरकर केकय के भाइयों का सामना करने को एक साथ आगे बढ़े। नरेश्वर! दुर्मुख, दुर्जय, युवा वीर दुर्मर्षण, शत्रुंजय और शत्रुसह—ये सभी समवेत होकर केकय-भाइयों के विरुद्ध प्रत्युद्यत हुए।

शत्रुञ्जयःShatruñjaya (enemy-conqueror, a warrior’s name/epithet)
शत्रुञ्जयः:
Karta
TypeNoun
Rootशत्रुञ्जय
FormMasculine, Nominative, Singular
शत्रुसहःShatrusaha (enemy-enduring/overpowering, a warrior’s name/epithet)
शत्रुसहः:
Karta
TypeNoun
Rootशत्रुसह
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
क्रुद्धाःangered
क्रुद्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
यशस्विनःglorious, renowned
यशस्विनः:
Karta
TypeAdjective
Rootयशस्विन्
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रत्युद्याताhaving advanced/come forth to meet (the enemy)
प्रत्युद्याता:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रत्युद्याता
FormMasculine, Nominative, Plural
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
केकयान्the Kekayas
केकयान्:
Karma
TypeNoun
Rootकेकय
FormMasculine, Accusative, Plural
भ्रातरःbrothers
भ्रातरः:
Karta
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Nominative, Plural
समम्together, simultaneously
समम्:
TypeIndeclinable
Rootसम

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
D
Durmukha
D
Durjaya
D
Durmarṣaṇa
Ś
Śatruñjaya
Ś
Śatrusaha
K
Kekaya brothers
K
Kekaya (people/region)

Educational Q&A

The verse highlights how anger (krodha) and the pursuit of martial glory can propel renowned warriors into escalating violence. Even when valor is praised, ethical restraint remains crucial; unchecked wrath tends to intensify conflict rather than resolve it.

Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that a group of Kaurava warriors—Durmukha, Durjaya, the young Durmarṣaṇa, Śatruñjaya, and Śatrusaha—move forward together, enraged, to confront the five Kekaya brothers on the battlefield.