Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Bhīṣma Parva, Adhyāya 4 — Dhṛtarāṣṭra–Vyāsa Saṃvāda on Kāla and Jayalakṣaṇa

Signs of Victory

यस्य भूमिस्तस्य सर्व जगत्‌ स्थावरजड्भमम्‌ । तत्रातिगृद्धा राजानो विनिधघ्नन्तीतरेतरम्‌,जिसके अधिकारमें भूमि है, उसीके अधिकारमें सम्पूर्ण चराचर जगत्‌ है, इसीलिये भूमिके प्रति आसक्ति रखनेवाले राजालोग एक-दूसरेको मारते हैं

yasya bhūmis tasya sarvaṃ jagat sthāvara-jaṅgamam | tatrātigṛddhā rājāno vinighnanti itaretaram ||

संजय बोले—जिसके अधिकार में भूमि है, उसी के अधिकार में स्थावर-जंगम समस्त जगत् माना जाता है। इसलिए भूमि-लोभ से अति ग्रस्त राजा एक-दूसरे का वध करते हैं।

यस्यof whom/whose
यस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
भूमिःland, earth
भूमिः:
Karta
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Nominative, Singular
तस्यof him/for him
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Singular
जगत्world
जगत्:
Karta
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Nominative, Singular
स्थावर-जङ्गमम्immobile and mobile (all beings)
स्थावर-जङ्गमम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootस्थावर + जङ्गम
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्रthere/therein, in that matter
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अति-गृद्धाःoverly greedy, intensely attached
अति-गृद्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअतिगृद्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
राजानःkings
राजानः:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Plural
विनिघ्नन्तिthey strike down/kill
विनिघ्नन्ति:
TypeVerb
Rootनि-हन् (वधार्थे), वि-नि-हन्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
इतरेतरम्one another (reciprocally)
इतरेतरम्:
Karma
TypePronoun/Adjective
Rootइतरेतर
FormMasculine, Accusative, Singular (collective/reciprocal usage)

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
kings (rājānaḥ)
L
land/earth (bhūmi)