Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

Bhīṣma’s Fall, the Arrow-bed (śara-talpa), and the Establishment of Guard

कड्का गृश्रा बलाकाश्च व्याहरन्ति मुहुर्मुहुः । शिवाश्रवैवाशिवा घोरा वेदयन्त्यो महद्‌ भयम्‌

sañjaya uvāca | kaṅkā gṛdhrā balākāś ca vyāharanti muhur muhuḥ | śivāś caiva aśivā ghorā vedayantyo mahad bhayam | vavāśire bhayakarā dīptāsyābhimukhe raveḥ ||

संजय बोले—कंक, गीध और बगुले बार-बार चिल्ला रहे हैं। और वे घोर, स्वभाव से ही अमंगलमयी गीदड़ियाँ सूर्य की ओर मुख करके, मानो महान् भय की सूचना देती हुई, ऐसे भयानक शब्द कर रही हैं कि उनके मुख ज्वाला-से दहकते प्रतीत होते हैं।

कङ्काःherons (kanka-birds)
कङ्काः:
Karta
TypeNoun
Rootकङ्क
FormMasculine, Nominative, Plural
गृध्राःvultures
गृध्राः:
Karta
TypeNoun
Rootगृध्र
FormMasculine, Nominative, Plural
बलाकाःcranes
बलाकाः:
Karta
TypeNoun
Rootबलाका
FormFeminine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
व्याहरन्तिutter/cry out
व्याहरन्ति:
TypeVerb
Rootव्याहृ
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
मुहुःagain, repeatedly
मुहुः:
TypeIndeclinable
Rootमुहुः
मुहुःagain, repeatedly
मुहुः:
TypeIndeclinable
Rootमुहुः
शिवाःjackals (female; 'śivā')
शिवाः:
Karta
TypeNoun
Rootशिवा
FormFeminine, Nominative, Plural
श्रवैवindeed, as it were (emphatic particle)
श्रवैव:
TypeIndeclinable
Rootश्रव
अशिवाःinauspicious
अशिवाः:
TypeAdjective
Rootअशिव
FormFeminine, Nominative, Plural
घोराःterrible
घोराः:
TypeAdjective
Rootघोर
FormFeminine, Nominative, Plural
वेदयन्त्यःmaking known, indicating
वेदयन्त्यः:
TypeVerb
Rootविद्
Formशतृ (present active participle, causative), Feminine, Nominative, Plural
महत्great
महत्:
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Accusative, Singular
भयम्fear, terror
भयम्:
Karma
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Accusative, Singular
ववाशिरेhowled/cried
ववाशिरे:
TypeVerb
Rootवा
FormPerfect, Third, Plural, Atmanepada
भयकराःfear-causing
भयकराः:
TypeAdjective
Rootभयकर
FormFeminine, Nominative, Plural
दीप्तास्याःhaving blazing mouths
दीप्तास्याः:
TypeAdjective
Rootदीप्तास्य
FormFeminine, Nominative, Plural
अभिमुखेfacing towards, in front of
अभिमुखे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअभिमुख
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
रवेःof the sun
रवेः:
TypeNoun
Rootरवि
FormMasculine, Genitive, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
kaṅka (heron)
G
gṛdhra (vulture)
B
balākā (crane)
Ś
śivā (she-jackal)
R
ravi (the sun)

Educational Q&A

The verse underscores the moral gravity of war: nature itself is portrayed as signaling impending calamity. Such omens function as a reminder that adharma and mass violence invite भय (fear) and ruin, urging reflection on righteous conduct even amid inevitable conflict.

Sañjaya reports ominous signs on the battlefield—birds and she-jackals repeatedly crying and howling, turned toward the sun—interpreted as foretelling great danger and terror as the war intensifies.