Shloka 10
Adhyāya 34: Kṣetrajña-Lakṣaṇa and the Araṇi Metaphor
Mind–Intellect Allegory
Devanagari script
श्रीभगवानुवाच ततस्तु तस्या ब्राह्माण्या मति: क्षेत्रज्ञसंक्षये । क्षेत्रज्ञानेन परत: क्षेत्रज्ञेभ्य: प्रवर्तते
Translation
श्रीभगवान् बोले—पार्थ! तत्पश्चात् उस ब्राह्मणी की बुद्धि, जो क्षेत्रज्ञ के विषय में संशययुक्त थी, क्षेत्र-ज्ञान से परे स्थित क्षेत्रज्ञों की ओर प्रवृत्त हो गई।
Word by Word
श्रीभगवान्the Blessed Lord
श्रीभगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootश्रीभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular
ततःthen/thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तस्याःof her
तस्याः:
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Genitive, Singular
ब्राह्माण्याःof the brahmin woman
ब्राह्माण्याः:
TypeNoun
Rootब्राह्मणी
FormFeminine, Genitive, Singular
मतिःmind/intellect
मतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमति
FormFeminine, Nominative, Singular
क्षेत्रज्ञसंक्षयेin doubt regarding the knower of the field
क्षेत्रज्ञसंक्षये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ-संशय
FormMasculine, Locative, Singular
क्षेत्रज्ञानेनby/through knowledge of the field
क्षेत्रज्ञानेन:
Karana
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञान
FormNeuter, Instrumental, Singular
परतःbeyond/further than
परतः:
TypeIndeclinable
Rootपरतः
क्षेत्रज्ञेभ्यःfrom the knowers of the field
क्षेत्रज्ञेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ
FormMasculine, Ablative, Plural
प्रवर्ततेproceeds/turns (towards)/is set in motion
प्रवर्तते:
TypeVerb
Rootवृत्
FormPresent, 3rd, Singular, Atmanepada
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes