Previous Verse
Next Verse

Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 19

उपवासविधि-प्रश्नः

Inquiry into the Discipline of Fasting

आचार्यशास्ता या जाति: सा सत्या साजरामरा | भारत! पिता और माता केवल शरीरकी सृष्टि करते हैं, किंतु आचार्यके उपदेशसे जो ज्ञानरूप नवीन जीवन प्राप्त होता है, वह सत्य, अजर और अमर है ।।

ācāryaśāstā yā jātiḥ sā satyā sājarāmarā | bhārata! pitā ca mātā ca kevalaṁ śarīrasṛṣṭiṁ kurutaḥ, kintu ācāryopadeśena yo jñānarūpaḥ navīnaḥ jīvanaḥ prāpyate sa satyaḥ ajaraḥ amaraś ca || jyeṣṭhā mātusamā cāpi bhaginī bharatarṣabha ||

हे भारत! आचार्य के उपदेश से जो जन्म होता है, वही सत्य—अजर और अमर—जन्म है। पिता और माता केवल शरीर की सृष्टि करते हैं; पर गुरु के उपदेश से ज्ञानरूप नया जीवन मिलता है, जो वास्तविक है—क्षय से परे और मृत्यु से परे। हे भरतश्रेष्ठ! ज्येष्ठा बहन भी माता के समान ही मानी जानी चाहिए।

आचार्यःteacher, preceptor
आचार्यः:
Karta
TypeNoun
Rootआचार्य
FormMasculine, Nominative, Singular
शास्ताinstructor, one who teaches/rules
शास्ता:
Karta
TypeNoun
Rootशास्
FormMasculine, Nominative, Singular
याwhich, who
या:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormFeminine, Nominative, Singular
जातिःbirth; kind; (here) generation/origin
जातिः:
Karta
TypeNoun
Rootजाति
FormFeminine, Nominative, Singular
साthat
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
सत्याtrue, real
सत्या:
Karta
TypeAdjective
Rootसत्य
FormFeminine, Nominative, Singular
साthat
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
अजरामराunaging and deathless
अजरामरा:
Karta
TypeAdjective
Rootअजर + अमर
FormFeminine, Nominative, Singular
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
ज्येष्ठाelder
ज्येष्ठा:
Karta
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ
FormFeminine, Nominative, Singular
मातुःof the mother
मातुः:
TypeNoun
Rootमातृ
FormFeminine, Genitive, Singular
समाequal to, like
समा:
Karta
TypeAdjective
Rootसम
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso, even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
भगिनीsister
भगिनी:
Karta
TypeNoun
Rootभगिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरत + ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
B
Bharata (Yudhishthira as addressee)
F
father
M
mother
Ā
ācārya (teacher/preceptor)
E
elder sister