Shloka 40

Devotpatti-nirūpaṇa — Hari’s Pūrṇatva

Completeness) and the Ritual Doctrine of Sāra (Essence

त्रिवर्षं केसरं फल्ग सारमित्युच्यते बुधैः / कस्तूरी दशवर्षं तु कर्पूरं वर्षमात्रकम्

trivarṣaṃ kesaraṃ phalga sāramityucyate budhaiḥ / kastūrī daśavarṣaṃ tu karpūraṃ varṣamātrakam

बुद्धिमान कहते हैं कि केसर तीन वर्ष तक प्रभावी रहता है, और ‘फल्ग-सार’ नामक सार भी उतने ही समय तक गुणकारी रहता है। कस्तूरी दस वर्ष तक बलवती रहती है, पर कर्पूर केवल एक वर्ष तक ही टिकता है।

त्रिवर्षम्of three years (duration)
त्रिवर्षम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रिवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगुसमास (त्रि + वर्ष)
केसरम्saffron / pollen (kesara)
केसरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकेसर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
फल्गinferior; weak
फल्ग:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootफल्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणरूपेण
सारम्essence; potency
सारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (Passive)
बुधैःby the wise
बुधैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
कस्तूरीmusk
कस्तूरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकस्तूरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
दशवर्षम्of ten years (duration)
दशवर्षम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदशवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगुसमास (दश + वर्ष)
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle)
कर्पूरम्camphor
कर्पूरम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकर्पूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
वर्षमात्रकम्only one year (in duration)
वर्षमात्रकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्ष + मात्रक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषसमास (वर्षस्य मात्रम्)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Proper knowledge of material potency and shelf-life as part of correct ritual/household conduct (dravya-śuddhi and kāla-yogyatā).

Vedantic Theme: Anityatā (impermanence) of material supports; right use of prakṛti in service of dharma.

Application: Use fresh, potent aromatics; replace saffron after ~3 years, musk after ~10, camphor after ~1; avoid stale offerings/medicinals in worship and rites.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 3.14 (dravya-guṇa/śuddhi and ritual suitability context)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse teaches that offerings should be materially sound and time-appropriate; using substances within their effective period is part of maintaining śrāddha/rite purity and intended efficacy.

In the Preta Kanda context, the text gives practical standards for items used in post-death rites; fragrances like saffron, musk, and camphor are treated as time-sensitive ritual materials.

For śrāddha, tarpaṇa, or puja, use fresh, uncontaminated materials—especially aromatics—and replace old camphor or degraded items to keep offerings clean and respectful.