Shloka 1

Prameha-Nidāna-Lakṣaṇa-Bheda: Etiology, Signs, Varieties, and Complications of Meha

नामाष्टपञ्चाशदुत्तरशततमो ऽध्यायः धन्वन्वरिरुवाच / प्रमेहाणां निदानन्ते वक्ष्ये ऽहं शृणु सुश्रुत ! / प्रमेहा विंशतिस्तत्र श्लेष्मणो दश पित्ततः

nāmāṣṭapañcāśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ dhanvanvariruvāca / pramehāṇāṃ nidānante vakṣye 'haṃ śṛṇu suśruta ! / pramehā viṃśatistatra śleṣmaṇo daśa pittataḥ

अध्याय 159। धन्वन्तरि बोले— हे सुश्रुत! अब मैं प्रमेह के कारणों का वर्णन करूँगा, तुम सुनो। यहाँ प्रमेह बीस प्रकार के हैं— दस कफ से और दस पित्त से उत्पन्न।

नामnamed
नाम:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसम्बोधन/निर्देशार्थक-अव्ययम् (particle: 'named/as')
अष्टपञ्चाशत्-उत्तर-शततमःthe 158th
अष्टपञ्चाशत्-उत्तर-शततमः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टपञ्चाशत् + उत्तर + शततम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्; समासः—तत्पुरुष (अष्टपञ्चाशतः उत्तरः शततमः) (nom sg ordinal adjective)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (nom sg)
धन्वन्तरिःDhanvantari
धन्वन्तरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधन्वन्तरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (nom sg)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् (perfect, 3rd sg)
प्रमेहाणाम्of prameha disorders
प्रमेहाणाम्:
Sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रमेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन (gen pl)
निदान-अन्तेat the end of the causes (nidāna section)
निदान-अन्ते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिदान + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (निदानस्य अन्ते) (loc sg)
वक्ष्येI will explain
वक्ष्ये:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (भविष्यत्), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् (simple future, 1st sg)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1), एकवचन (nom sg)
शृणुlisten
शृणु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् (imperative, 2nd sg)
सुश्रुतO Suśruta
सुश्रुत:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुश्रुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन (voc sg)
प्रमेहाःprameha types
प्रमेहाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रमेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन (nom pl)
विंशतिःtwenty
विंशतिः:
Visheshya (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Rootविंशति (संख्याप्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; संख्यावाचक (nom sg: twenty)
तत्रthere / in that (set)
तत्र:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (adverb: there/in that context)
श्लेष्मणःof kapha
श्लेष्मणः:
Sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootश्लेष्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन (gen sg)
दशten
दश:
Visheshya (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Rootदश (संख्या/अव्ययवत्)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; प्रथमा (1), बहुवचनार्थे (ten)
पित्ततःfrom pitta / due to pitta
पित्ततः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootपित्त (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
Formतद्धितान्त-अव्ययम्; हेत्वर्थे/उत्पत्त्यर्थे (ablatival adverb: from/owing to pitta)

Dhanvantari

Dosha: Kapha/Pitta

Concept: Nidāna (etiology) and saṅkhyā (classification): prameha is taught as twentyfold, with doshic causation emphasized (kapha and pitta stated here).

Vedantic Theme: Order (ṛta) reflected in bodily causality; knowledge as a means to reduce duḥkha in embodied existence.

Application: Approach metabolic/urinary disorders by identifying causative factors and doshic predominance before choosing regimen and therapy.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana 1.159.2-4 (subtypes and characteristic urine/stool features); Garuda Purana 1.158.40 (mūtrasāda and urinary-origin diseases)

D
Dhanvantari
S
Sushruta

FAQs

This verse frames prameha as a systematically classified disorder (twenty types) based on doṣa causation, showing the Purana’s Ayurvedic approach to diagnosis through etiology.

It does not address the afterlife narrative here; instead, it presents a medical discourse where Dhanvantari instructs Suśruta on bodily causation (nidāna), reflecting the text’s inclusion of health and dharmic living.

Use doṣa-aware thinking: identify whether symptoms align more with kapha- or pitta-patterns and seek appropriate Ayurvedic guidance early, focusing on prevention through disciplined diet and lifestyle.