Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 44
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
तस्मान्मूलमनर्थानामज्ञान मुपदिश्यते / तं शत्रुमवधार्यैकं ज्ञाने यत्नं समाचरेत्
Transliteration
tasmānmūlamanarthānāmajñāna mupadiśyate / taṃ śatrumavadhāryaikaṃ jñāne yatnaṃ samācaret
Translation
इसलिए अनर्थों की जड़ अज्ञान कहा गया है; उस एक शत्रु को पहचानकर ज्ञान के लिए प्रयत्न करना चाहिए।
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावार्थे पञ्चमी-रूपम्; हेत्वर्थे (ablative used adverbially: 'therefore/from that')
मूलम्the root/cause
मूलम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अनर्थानाम्of misfortunes/evils
अनर्थानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअनर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
अज्ञानम्ignorance
अज्ञानम्:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण/Apposition)
TypeNoun
Rootअज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उपदिश्यतेis taught/pointed out
उपदिश्यते:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootउप-√दिश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive), आत्मनेपद
तम्that
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
शत्रुम्enemy
शत्रुम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अवधार्यhaving ascertained
अवधार्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Converb)
TypeIndeclinable
Rootअव-√धृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (gerund): 'having ascertained/considered'
एकम्as the single/sole (one)
एकम्:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शत्रुम् इति विशेषण
ज्ञानेin knowledge/for knowledge
ज्ञाने:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Domain)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
यत्नम्effort
यत्नम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समाचरेत्one should practice/undertake
समाचरेत्:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद