Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 68
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
नानापतत्र्रिविरुतैर्मधुरीकृतदिक्तटम् / स तस्य तीरे विपुलं कृत्वाश्रमपदं शुभम्
Transliteration
nānāpatatrrivirutairmadhurīkṛtadiktaṭam / sa tasya tīre vipulaṃ kṛtvāśramapadaṃ śubham
Translation
नाना पक्षियों के मधुर कलरव से दिशाएँ रमणीय हो उठीं; उसने उसके तट पर विशाल और शुभ आश्रम-स्थान बनाया।
Word by Word
नानापतत्रिविरुतैःwith the varied calls of birds
नानापतत्रिविरुतैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनाना + पतत्रि + विरुत (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘नाना-पतत्रि-विरुत’ = विविध-पक्षि-ध्वनिभिः
मधुरीकृतदिक्तटम्whose shores in all directions were made sweet/pleasant
मधुरीकृतदिक्तटम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमधुरीकृत + दिक् + तट (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘मधुरीकृत’ (मधुर् + कृ (धातु) + क्त) कृदन्त-विशेषण; ‘दिक्-तट’ (दिशां तटम्) षष्ठी-तत्पुरुषः; समस्तं ‘सरोवरम्/तटम्’ इत्यर्थे विशेषणम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
तस्यof it/of that (lake)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
तीरेon the bank
तीरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
विपुलम्spacious
विपुलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘आश्रमपदम्’ इत्यस्य विशेषणम्
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive): ‘having made’
आश्रमपदम्a hermitage-site
आश्रमपदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम + पद (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘आश्रमस्य पदम्’ = dwelling/place)
शुभम्auspicious
शुभम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘आश्रमपदम्’ इत्यस्य विशेषणम्