Shloka 13

धीर्धृतिरसलोमा च नियुत्सर्पिरिलाम्बिका । इरावती स्वधा दीक्षा रुद्राण्यो रुद्र ते स्त्रिय: ॥ १३ ॥

dhīr dhṛti-rasalomā ca niyut sarpir ilāmbikā irāvatī svadhā dīkṣā rudrāṇyo rudra te striyaḥ

हे रुद्र! तुम्हारी ग्यारह पत्नियाँ भी हैं, जिन्हें रुद्राणियाँ कहते हैं—धी, धृति, रसा, उमा, नियुत, सर्पि, इला, अम्बिका, इरावती, स्वधा और दीक्षा।

धीःDhī (intelligence)
धीः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
धृति-रसलोमाDhṛti and Rasalomā
धृति-रसलोमा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधृति (प्रातिपदिक) + रसलोमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचनार्थे एकवचन-समाहार/नाम-समुच्चय (as a list item); द्वन्द्वः (धृतिश्च रसलोमा च)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
नियुत्Niyut
नियुत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनियुत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
सर्पिःSarpis (ghee)
सर्पिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्पिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
इला-अम्बिकाIlā and Ambikā
इला-अम्बिका:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइला (प्रातिपदिक) + अम्बिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचनार्थे एकवचन-समाहार/नाम-समुच्चय; द्वन्द्वः (इला च अम्बिका च)
इरावतीIrāvatī
इरावती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइरावती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
स्वधाSvadhā
स्वधा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
दीक्षाDīkṣā (initiation)
दीक्षा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
रुद्राण्यःRudrāṇīs
रुद्राण्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरुद्राणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘wives/consorts of Rudra’
रुद्रO Rudra
रुद्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन (Vocative), पुल्लिङ्ग, एकवचन
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन; ‘your’
स्त्रियःwomen/wives
स्त्रियः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
B
Brahmā
R
Rudra (Śiva)
D
Dhī
D
Dhṛti
A
Asalomā
N
Niyutsarpiḥ
I
Ilāmbikā
I
Irāvatī
S
Svadhā
D
Dīkṣā

FAQs

This verse lists Rudra’s consorts as Dhī, Dhṛti, Asalomā, Niyutsarpiḥ, Ilāmbikā, Irāvatī, Svadhā, and Dīkṣā.

In the creation narrative, Brahmā enumerates lineages and expansions so the unfolding of cosmic population and divine genealogies is clearly understood.

They remind a reader that the universe operates under divine order (dharma) and that even powerful cosmic functions proceed through regulated relationships and responsibilities.