Sutra 5
Devanagari script
दौवारिकान्तर्वंशिकमुखश्च यथोक्तं राजप्रणिधिमनुवर्तयेत् ॥ कZ_०५.६.०५ ॥
Transliteration
dauvārikāntarvaṃśikamukhaś ca yathoktaṃ rājapraṇidhim anuvartayet
Translation
द्वारपाल, अंतःपुर-सेवक और मुख्य कक्षपाल—जैसा कहा गया है—राजा के गोपनीय आदेशों (विश्वस्त एजेंटों के माध्यम से) का पालन कर उन्हें कार्यान्वित करें।
Word by Word
दौवारिकdoorkeeper, gate-guard (palace official)
दौवारिक:
TypeNoun
Rootद्वार
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम् (कर्तृपद; समुच्चित-कर्तृसमास-समूहस्य अङ्गम्)
अन्तर्वंशिकinner-palace attendant (a specific court servant)
अन्तर्वंशिक:
TypeNoun
Rootवंश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम्; अन्तः+वंशिक (अन्तःपुर-सम्बद्धः वंशिकः)
मुखःthe chief (officer)
मुखः:
TypeNoun
Rootमुख
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम्; ‘दौवारिक-अन्तर्वंशिक-…’ इत्यस्य समुच्चयस्य अन्तिमः कर्तृपदः
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
यथा-उक्तम्as stated earlier; as prescribed
यथा-उक्तम्:
TypeIndeclinable (Kṛdanta used adverbially)
Rootवच्
Formयथा + उक्तम्; अव्ययीभावः; क्रियाविशेषणम्
राज-प्रणिधिम्the king’s agent/spy (supervisory planted officer)
राज-प्रणिधिम्:
TypeNoun
Rootप्र-धा
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचनम्; राजस्य प्रणिधिः (राज-सम्बद्धः गुप्तचर/निरीक्षकः)
अनुवर्तयेत्should make (him) follow; should cause to comply/act in accordance
अनुवर्तयेत्:
TypeVerb
Rootवृत्
Formलोट्/विधिलिङ् (आज्ञा/विधानार्थः); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्; causative sense: अनु+वर्त् → अनुवर्तयति (to cause to follow/comply)
Entities Mentioned
K
kingG
gatekeeper (dauvārika)I
inner-chamber staff (antarvaṃśika)C
chief officer (mukha)R
royal agents (praṇidhi)FAQs
They control access and proximity to the ruler; using them to implement confidential directives secures both information flow and operational secrecy.
It indicates governance through trusted emissaries/agents—orders are transmitted and executed through controlled, reliable channels.