Sutra 15
Devanagari script
तितिक्षेतात्मनश्चैव क्षमावान्पृथिवीसमः ॥ कZ_०५.४.१५च्द् ॥
Transliteration
titikṣet ātmanaś caiva kṣamāvān pṛthivī-samaḥ
Translation
स्वयं सहन करे; क्षमाशील होकर पृथ्वी के समान (धैर्यवान और धारणशील) बने।
Word by Word
तितिक्षेत्should endure / should forbear
तितिक्षेत्:
TypeVerb
Rootतिज्/तितिक्ष् (सहने)
Formलोट् (आज्ञार्थे), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; धातोः ‘तितिक्ष्’ (इच्छार्थ/सन्नन्त-प्राय प्रयोगः)
आत्मनःof oneself / one’s own
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
Formषष्ठी-एकवचनम् (सम्बन्धे)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
एवindeed / certainly
एव:
TypeParticle
Rootएव
Formअवधारणार्थक-अव्ययम्
क्षमावान्forbearing; possessing patience/forgiveness
क्षमावान्:
TypeAdjective
Rootक्षमा + वत् (मतुप्-प्रत्ययार्थ)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘वत्/मतुप्’-प्रत्ययान्त विशेषणम् (क्षमा अस्य अस्ति)
पृथिवी-समःequal to the earth (in forbearance)
पृथिवी-समः:
TypeAdjective
Rootपृथिवी + सम
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; उपमानवाचक-समासः (पृथिव्या समः)
Entities Mentioned
E
earth (pṛthivī) as simileFAQs
It reduces impulsive retaliation, preserves institutional legitimacy, and prevents minor insults from becoming major conflicts.