Sutra 13
Devanagari script
अप्रिया अपि दक्षाः स्युस्तद्भावाद् ये बहिष्कृताः ॥ कZ_०५.४.१३च्द् ॥
Transliteration
apriyā api dakṣāḥ syus tadbhāvād ye bahiṣkṛtāḥ
Translation
जो अप्रिय हों, वे भी दक्ष हो सकते हैं; और जो बहिष्कृत हों, वे उसी बहिष्कार-स्थिति के कारण (वैसा) आचरण कर सकते हैं।
Word by Word
अप्रियाःunpleasant / not dear (to the king)
अप्रियाः:
TypeAdjective
Rootप्रिय
Formप्रि-पूर्वक 'प्रिय' (adj.) with negation prefix अ-; प्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गे (contextually qualifying 'दक्षाः')
अपिeven / although
अपि:
TypeParticle
Rootअपि
Formनिपात; concessive/emphatic usage
दक्षाःcapable, competent
दक्षाः:
TypeAdjective
Rootदक्ष
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्
स्युःshould be / may be
स्युः:
TypeVerb
Rootअस्
Formलोट् (आज्ञार्थे/विधिलिङर्थे), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; √अस्
तद्भावात्because of that state/condition (i.e., being disliked)
तद्भावात्:
TypeNoun
Rootभाव
Formतद् + भाव; पञ्चमी-एकवचनम्, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (भाव-शब्दः); हेतौ/कारणे (ablative of cause)
येthose who
ये:
TypePronoun
Rootयद्
Formयद्-प्रातिपदिक; प्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्; सम्बन्धे (relative pronoun)
बहिष्कृताःexcluded, kept out, dismissed
बहिष्कृताः:
TypeParticiple
Rootबहिष्कृ
Formकृदन्त (क्त); √बहिष्कृ (बहिः + √कृ); प्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्; कर्मणि प्रयोगे 'excluded'
Entities Mentioned
E
excluded persons (bahiṣkṛta)FAQs
Exclusion can generate grievance and opportunism; administrators should anticipate reactive behavior and manage reintegration or monitoring.
It separates competence from personal liking, urging evaluation by capability rather than courtly preference.