Sutra 31
Devanagari script
तस्याकरणे वा समाहर्ता कार्यमपदिश्य पौरजानपदान्भिक्षेत ॥ कZ_०५.२.३१ ॥
Transliteration
tasyākaraṇe vā samāhartā kāryamapadiśya paurajānapadānbhikṣeta
Translation
यदि ऐसा न किया जाए, तो समाहर्ता (राजस्व-संग्राहक) सार्वजनिक आवश्यकता का हवाला देकर नगरवासियों और जनपदवासियों से चंदा/योगदान माँगे।
Word by Word
तस्यof him/it; thereof
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं), सर्वनाम-प्रातिपदिकम्
अकरणेin the non-performance; in the event of not doing (it)
अकरणे:
TypeVerbal noun (action-noun)
Rootकृ
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-एकवचनम्; ‘अ-’ नञ्-पूर्वकं ‘करण’ (कृ धातोः)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
समाहर्ताthe collector (of revenue), the treasurer
समाहर्ता:
TypeNoun (agent)
Rootसम्-आ-हृ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचनम्; कर्तृवाचक-तृच् प्रत्यय (समाहर्तृ)
कार्यम्the task; the matter to be done
कार्यम्:
TypeNoun
Rootकृ
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनम्
अपदिश्यhaving assigned/indicated (it) as the task; citing the work
अपदिश्य:
TypeGerund (Absolutive)
Rootअप-√दिश्
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (ल्यप्); ‘having indicated/assigned (as a pretext)’
पौरजानपदान्the townsmen and the rural inhabitants
पौरजानपदान्:
TypeNoun (collective; persons)
Rootपौर + जानपद
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-बहुवचनम्; समासः: पौर- (नगरवासी) + जानपद- (जनपदवासी)
भिक्षेतshould request/solicit (contributions)
भिक्षेत:
TypeVerb
Root√भिक्ष्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
Entities Mentioned
S
samāhartṛ (Collector-General)P
paura (townspeople)J
jānapada (rural populace)FAQs
By tying it to a ‘kārya’—a stated necessity—so the request appears as civic duty rather than arbitrary extraction.