Sutra 14
Devanagari script
चतुर्थमंशं धान्यानां षष्ठं वन्यानां तूललाक्षाक्षौमवल्ककार्पासरौमकौशेयकौषधगन्धपुष्पफलशाकपण्यानां काष्ठवेणुमांसवल्लूराणां च गृह्णीयुः दन्ताजिनस्यार्धम् ॥ कZ_०५.२.१४ ॥
Transliteration
caturtham aṃśaṃ dhānyānāṃ ṣaṣṭhaṃ vanyānāṃ tūlalākṣākṣaumavalkakārpāsaraumakauśeyakauṣadhagandhapuṣpaphalaśākapaṇyānāṃ kāṣṭhaveṇumāṃsavallūrāṇāṃ ca gṛhṇīyuḥ dantājinasyārdham
Translation
वे धान्यों का चौथाई, वन-उत्पाद का छठा भाग; तथा कपास, लाख, सन/अलसी, छाल-रेशा, सूती वस्त्र, ऊन, रेशम, औषधि-वस्तुएँ, सुगंध-द्रव्य, फूल, फल, सब्जियाँ, बाजारू माल; और लकड़ी, बाँस, मांस तथा सूखा मांस आदि से भी हिस्सा लें; और हाथीदाँत व खाल/चर्म का आधा लें।
Word by Word
चतुर्थम्the fourth (part)
चतुर्थम्:
TypeAdjective
Rootचतुर्थ
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; (अंशम् इति शब्दं विशेषयति)
अंशम्a share; a tax portion
अंशम्:
TypeNoun
Rootअंश
Formपुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्म (गृह्णीयुः)
धान्यानाम्of grains/cereals
धान्यानाम्:
TypeNoun
Rootधान्य
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी बहुवचनम्; (अंशम् इत्यस्य षष्ठी-सम्बन्धः)
षष्ठम्the sixth (part)
षष्ठम्:
TypeAdjective
Rootषष्ठ
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; (अंशम् इति शब्दं अध्याहृत्य विशेषयति)
वन्यानाम्of forest produce
वन्यानाम्:
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootवन्य
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी बहुवचनम्; (वनसम्भवानाम्)
तूललाक्षाक्षौमवल्ककार्पासरौमकौशेयकौषधगन्धपुष्पफलशाकपण्यानाम्of marketable goods such as fibre, lac, linen, bark, cotton, wool, silk, medicines, fragrances, flowers, fruits, vegetables
तूललाक्षाक्षौमवल्ककार्पासरौमकौशेयकौषधगन्धपुष्पफलशाकपण्यानाम्:
TypeNoun (compound)
Rootपण्य (प्रधान)
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी बहुवचनम्; समाहार/इतरेतर-द्वन्द्वेन सूची; (वन्यानाम् इत्यस्य विशेषण-समूहः)
काष्ठवेणुमांसवल्लूराणाम्of timber, bamboo, meat, and dried meat
काष्ठवेणुमांसवल्लूराणाम्:
TypeNoun (compound)
Rootकाष्ठ/वेणु/मांस/वल्लूर
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी बहुवचनम्; (पण्यानाम् इत्यन्वयः)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्ययम्
गृह्णीयुःthey should take/collect
गृह्णीयुः:
TypeVerb
Rootग्रह्
Formलोट् (आज्ञार्थे) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः बहुवचनम्; विधिवचनम्
दन्ताजिनस्यof ivory and hide/skin
दन्ताजिनस्य:
TypeNoun (compound)
Rootदन्त + अजिन
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्; (अर्धम् इत्यस्य षष्ठी-सम्बन्धः)
अर्धम्half (a share)
अर्धम्:
TypeNoun/Adjective
Rootअर्ध
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्म (गृह्णीयुः)
Entities Mentioned
S
state treasury/revenue authority (implied)P
producers and traders (implied)FAQs
A differentiated base-rate system: staples and renewables are taxed moderately, while high-value/strategic goods (ivory/skins) bear heavier extraction.