Sutra 9
Devanagari script
कलत्रगर्भ्यन्तःशल्ययोः कलत्रगर्भि उन्मुच्य कलत्रं युध्येत नान्तःशल्यमन्तरमित्रम् ॥ कZ_०८.५.०९ ॥
Transliteration
kalatragarbhyantaḥśalyayoḥ kalatragarbhi unmucya kalatraṃ yudhyeta nāntaḥśalyam antaramitram
Translation
पत्नी-गृहस्थी में उलझी सेना और भीतर काँटा (आंतरिक शत्रु) रखने वाली सेना—इनमें, पत्नी/गृहस्थी के बंधन वाली सेना से, उसे पत्नी से अलग करके, लड़े; पर भीतर काँटा रखने वाली—अर्थात भीतर का मित्र-रूपी शत्रु (छिपा आंतरिक शत्रु)—से न लड़े।
Word by Word
कलत्रगर्भ्यन्तःशल्ययोःin the two cases of (i) a wife-related dispute and (ii) an internal ‘thorn’ (hidden/internal enemy)
कलत्रगर्भ्यन्तःशल्ययोः:
TypeNoun
Rootकलत्र/गर्भ्य/अन्तःशल्य
Formषष्ठी-द्विवचनम् (genitive dual); द्वन्द्व-समासः: कलत्रगर्भ्य + अन्तःशल्य; समस्तपदस्य विभक्ति-प्रत्ययः -योः
कलत्रगर्भिthe person involved in the wife-related matter
कलत्रगर्भि:
TypeNoun (agentive adjective)
Rootकलत्रगर्भिन्
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुंलिङ्ग (सन्दर्भतः); -इन् प्रत्ययान्त (गर्भिन्)
उन्मुच्यhaving released / after freeing (him)
उन्मुच्य:
TypeVerb (absolutive)
Rootमुच्
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); उपसर्गः उन्म्/उद् + √मुच् (मोचने)
कलत्रम्the wife
कलत्रम्:
TypeNoun
Rootकलत्र
Formद्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गम्
युध्येतshould fight / should engage in combat
युध्येत:
TypeVerb
Rootयुध्
Formलिङ् (विधिलिङ्/optative), आत्मनेपदम्; प्रथम-पुरुषः एकवचनम्; √युध् (युद्धे)
नnot
न:
TypeParticle (negation)
Rootन
Formनिषेध-अव्ययम्
अन्तःशल्यम्an internal ‘thorn’ (hidden/internal enemy)
अन्तःशल्यम्:
TypeNoun
Rootअन्तःशल्य
Formद्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गम्; अन्तः + शल्यम् (समस्तपदम्)
अन्तरमित्रम्an internal friend (a friend within; i.e., a traitorous insider)
अन्तरमित्रम्:
TypeNoun
Rootअन्तरमित्र
Formद्वितीया-एकवचनम्; नपुंसकलिङ्गम्; अन्तर + मित्र (समासः)
Entities Mentioned
W
wife/household (kalatra)I
internal traitor/insider (antaḥśalya/antaramitra)FAQs
An opponent with an insider/traitor dynamic creates opaque risk; engagements can be manipulated by hidden actors. Prioritize clarity of command-and-control and neutralize insider channels before decisive action.