Sutra 11
Devanagari script
अपसृतातिक्षिप्तयोरपसृतमेकराज्यातिक्रान्तं मन्त्रव्यायामाभ्यां सत्त्रमित्रापाश्रयं युध्येत नातिक्षिप्तमनेकराज्यातिक्रान्तं बह्वाबाधत्वात् ॥ कZ_०८.५.११ ॥
Transliteration
apasṛtātikṣiptayor apasṛtam ekarājyātikrāntaṃ mantravyāyāmābhyāṃ sattramitrāpāśrayaṃ yudhyeta nātikṣiptam anekarājyātikrāntaṃ bahvābādhatvāt
Translation
पीछे हटे हुए और अत्यधिक दूर तक फैल गए बल—इनमें, जो पीछे हटा हुआ हो और केवल एक राज्य पार कर आया हो, उससे मंत्रणा और प्रयत्न (व्यायाम) द्वारा तथा मित्र-आश्रय लेकर युद्ध करे; जो अत्यधिक फैल गया हो और अनेक राज्य पार कर चुका हो, उससे युद्ध न करे, क्योंकि उसमें बहुत-सी बाधाएँ होती हैं।
Word by Word
अपसृतातिक्षिप्तयोःof the retreated and the over-extended (one)
अपसृतातिक्षिप्तयोः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअपसृ (अप+सृ), अतिक्षिप् (अति+क्षिप्)
Formषष्ठी-द्विवचनम् (m./n.); ‘of the retreated and the over-extended (king/army)’
अपसृतम्the retreated (one)
अपसृतम्:
TypeAdjective (past participle)
Rootअपसृ (अप+सृ)
Formद्वितीया-एकवचनम् (m./n.); कर्मपद—‘the retreated (one)’
एकराज्यातिक्रान्तम्one who has crossed into (only) one kingdom
एकराज्यातिक्रान्तम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootएक, राज्य, अतिक्रम् (अति+क्रम्)
Formद्वितीया-एकवचनम् (m./n.); ‘one who has crossed into a single kingdom/one kingdom’s territory’
मन्त्रव्यायामाभ्याम्by counsel (strategy) and exertion (military effort)
मन्त्रव्यायामाभ्याम्:
TypeNoun
Rootमन्त्र, व्यायाम
Formतृतीया-द्विवचनम् (m./n.); करण—‘by counsel and exertion/force’
सत्त्रमित्रापाश्रयम्one supported by sattras (associations) and allies
सत्त्रमित्रापाश्रयम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootसत्त्र, मित्र, अपाश्रय (अप+आश्रय)
Formद्वितीया-एकवचनम् (m./n.); ‘one having refuge/support in sattras and allies’
युध्येतshould fight
युध्येत:
TypeVerb
Rootयुध्
Formविधिलिङ्, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘should fight’
नnot
न:
TypeParticle (negation)
Rootन
Formनिषेध
अतिक्षिप्तम्the over-extended (one)
अतिक्षिप्तम्:
TypeAdjective (past participle)
Rootअतिक्षिप् (अति+क्षिप्)
Formद्वितीया-एकवचनम् (m./n.); ‘the over-extended (one)’
अनेकराज्यातिक्रान्तम्one who has crossed into many kingdoms
अनेकराज्यातिक्रान्तम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअनेक, राज्य, अतिक्रम् (अति+क्रम्)
Formद्वितीया-एकवचनम् (m./n.); ‘one who has crossed into many kingdoms’
बह्वाबाधत्वात्because of many impediments/harassments
बह्वाबाधत्वात्:
TypeNoun (abstract)
Rootबहु, आबाध, -त्व, (abl. -त्)
Formपञ्चमी-एकवचनम् (नपुंसक); हेतौ—‘because of much obstruction/harassment’
Entities Mentioned
K
kingE
enemyA
allyFAQs
Kauṭilya flags that deep multi-kingdom penetration creates too many variables (routes, politics, supplies), making engagement costly and uncertain.