Sutra 9
Devanagari script
क्षुद्रकमुख्यक्षययोः क्षुद्रकक्षयः कर्मणामयोगक्षेमं करोति मुख्यक्षयः कर्मानुष्ठानोपरोधधर्मा इत्याचार्याः ॥ कZ_०८.४.०९ ॥
Transliteration
kṣudrakamukhyakṣayayoḥ kṣudrakakṣayaḥ karmaṇāmayogakṣemaṃ karoti mukhyakṣayaḥ karmānuṣṭhānoparodhadharmā ityācāryāḥ
Translation
क्षुद्र क्षय और मुख्य क्षय में आचार्यों के अनुसार—क्षुद्र क्षय कार्यों में असुरक्षा/अस्थिरता पैदा करता है; मुख्य क्षय का स्वभाव ही कार्य-निष्पादन को रोक देना है।
Word by Word
क्षुद्रक-मुख्य-क्षययोःof the two kinds of loss—minor and major
क्षुद्रक-मुख्य-क्षययोः:
TypeNoun
Rootक्षय
Formषष्ठी-द्विवचनम् (genitive dual); head: क्षय; compound: क्षुद्रकक्षय + मुख्यक्षय (dvandva-like listing within a genitive dual frame)
क्षुद्रक-क्षयःminor loss
क्षुद्रक-क्षयः:
TypeNoun
Rootक्षय
Formप्रथमा-एकवचनम् (nominative singular), पुंलिङ्गः; ‘क्षुद्रकः’ (minor) qualifying ‘क्षयः’ (loss)
कर्मणाम्of (state) activities / undertakings
कर्मणाम्:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formषष्ठी-बहुवचनम् (genitive plural), नपुंसकलिङ्गः
अयोग-क्षेमम्non-attainment and non-security (lack of acquisition and safeguarding)
अयोग-क्षेमम्:
TypeNoun
Rootक्षेम
Formद्वितीया-एकवचनम् (accusative singular), पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः (usage as abstract); compound: अयोग (non-attainment/non-connection) + क्षेम (security/welfare)
करोतिcauses / brings about
करोति:
TypeVerb
Rootकृ
Formलट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
मुख्य-क्षयःmajor loss
मुख्य-क्षयः:
TypeNoun
Rootक्षय
Formप्रथमा-एकवचनम् (nominative singular), पुंलिङ्गः; ‘मुख्यः’ (major/primary) qualifying ‘क्षयः’
कर्म-अनुष्ठान-उपरोध-धर्माhaving the character of obstructing the performance of activities
कर्म-अनुष्ठान-उपरोध-धर्मा:
TypeAdjective (Nominal)
Rootधर्मन्
Formप्रथमा-एकवचनम् (nominative singular), पुंलिङ्गः; compound: कर्म + अनुष्ठान (performance) + उपरोध (obstruction) + धर्मन् (having the nature of)
इतिthus
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्ययम्; quotation marker
आचार्याःthe teachers (authorities)
आचार्याः:
TypeNoun
Rootआचार्य
Formप्रथमा-बहुवचनम् (nominative plural), पुंलिङ्गः
Entities Mentioned
Ā
ācāryāḥ (teachers)K
kṣaya (depletion)FAQs
Minor depletion makes administration brittle and risky; major depletion blocks execution outright (a threshold from strain to paralysis).