Sutra 7
Devanagari script
एकदेशपीडनो व्याधिः शक्यप्रतीकारश्च सर्वदेशपीडनं दुर्भिक्षं प्राणिनामजीवनायेति ॥ कZ_०८.४.०७ ॥
Transliteration
ekadeśapīḍano vyādhiḥ śakyapratīkāraśca sarvadeśapīḍanaṃ durbhikṣaṃ prāṇināmajīvanāyeti
Translation
रोग केवल प्रदेश के एक भाग को पीड़ित करता है और उसका प्रतिकार किया जा सकता है; पर दुर्भिक्ष पूरे देश को पीड़ित करता है और प्राणियों के लिए जीवन असंभव कर देता है।
Word by Word
एकदेशपीडनःafflicting only a part (of the country/region)
एकदेशपीडनः:
TypeNoun (adjectival)
Rootपीड्
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; एकदेशस्य पीडनः (यः)
व्याधिःdisease (epidemic)
व्याधिः:
TypeNoun
Rootव्यध्/व्याधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
शक्यप्रतीकारःhaving a feasible remedy; remediable
शक्यप्रतीकारः:
TypeNoun (adjectival)
Rootप्रति√कृ (प्रतीकार) / शक् (शक्य)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; शक्यः प्रतीकारः यस्य (बहुव्रीह्यर्थेऽपि प्रयोगः)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
सर्वदेशपीडनम्affliction of the whole country/entire region
सर्वदेशपीडनम्:
TypeNoun
Rootपीड्
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; सर्वदेशस्य पीडनम्
दुर्भिक्षम्famine; scarcity of food
दुर्भिक्षम्:
TypeNoun
Rootभिक्ष् (भिक्ष) / दुर्भिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्
प्राणिनाम्of living beings; of creatures
प्राणिनाम्:
TypeNoun
Rootप्राणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-बहुवचनम्
अजीवनायfor non-living; leading to non-survival
अजीवनाय:
TypeNoun (purpose/dative)
Rootजीव् (जीवन) + अ- (निषेध)
Formनपुंसकलिङ्गः, चतुर्थी-एकवचनम्; अजीवन (न-जीवन)
इतिthus
इति:
TypeParticle/Quotative
Rootइति
Formउक्त्यवसानार्थक-अव्ययम्
Entities Mentioned
V
vyādhi (disease)D
durbhikṣa (famine)P
prāṇin (living beings)FAQs
Geographic scope (partial vs. all-territory) and tractability (countermeasures possible vs. survival collapse).