Sutra 16
Devanagari script
नवस्तु राजा बलावर्जितं ममेदं राज्यमिति यथेष्टमनवग्रहश्चरति ॥ कZ_०८.२.१६ ॥
Transliteration
navas tu rājā balāvarjitaṃ mamedaṃ rājyam iti yatheṣṭam anavagrahaś carati
Translation
पर नया राजा—जिसकी शक्ति अभी सुदृढ़ नहीं हुई—‘यह राज्य मेरा है’ सोचकर मनमाने ढंग से, कम संयम के साथ आचरण करता है।
Word by Word
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
वस्तुresources/means (property, material means)
वस्तु:
TypeNoun
Rootवस्/वस्तु
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (सन्दर्भे ‘वस्तु’ = वस्तु/संपत्ति/उपकरणम्)
राजाthe king
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा एकवचनम्
बलावर्जितम्devoid of force/power (without an army/strength)
बलावर्जितम्:
TypeAdjective (PPP)
Rootवर्ज्
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘बलस्य वर्जितम्’ = बल-रहितम्; कृदन्तः (क्त)
ममmy
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Formषष्ठी एकवचनम्
इदम्this
इदम्:
TypePronoun
Rootइदम्
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्
राज्यम्kingdom/state
राज्यम्:
TypeNoun
Rootराज्य
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्
इतिthus (thinking/claiming)
इति:
TypeQuotative particle
Rootइति
Formइत्यादि-वचन-परामर्शक-अव्ययम्
यथेष्टम्as he pleases; at will
यथेष्टम्:
TypeAdverb (indeclinable usage)
Rootइष्
Form‘यथा + इष्टम्’ → अव्ययीभावः; अर्थे ‘यथेच्छम्’
अनवग्रहःunrestrained; without check/obstruction
अनवग्रहः:
TypeNoun/Adjective
Rootअवग्रह
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा एकवचनम्; नञ्-समास/उपसर्ग-निषेधः: ‘अवग्रह’ (restraint/obstruction) + अ- = without restraint
चरतिmoves about; acts; behaves
चरति:
TypeVerb
Rootचर्
Formलट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
Entities Mentioned
N
new kingK
kingdomFAQs
Because formal accession can produce psychological certainty of ownership before real coercive/administrative power is consolidated, leading to rash, unchecked decisions.