Sutra 15

Devanagari script

विनयमूलो दण्डः प्राणभृतां योगक्षेमावहः ॥ कZ_०१.५.०२ ॥

Transliteration

vinayamūlo daṇḍaḥ prāṇabhṛtāṃ yogakṣemāvahaḥ

Translation

विनय पर आधारित दण्ड प्राणियों के लिए सुरक्षा और कल्याण (योगक्षेम) लाता है।

Word by Word

• विनय-मूलः: having discipline/training as its basis; rooted in vinaya
• Type: Adjective
• Root: विनय; मूल
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; दण्डः इत्यस्य विशेषणम्; ‘विनयस्य मूलम्’ इति विग्रहः

• दण्डः: punishment; the king’s coercive authority (daṇḍa)
• Type: Noun
• Root: दण्ड
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; कर्तृ/विषय-पदम्

• प्राण-भृताम्: of living beings; of those who sustain life
• Type: Noun (genitive plural)
• Root: प्राण; भृ
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-समूहवाचक, षष्ठी-बहुवचन; ‘प्राणान् बिभ्रति’ इति बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः; ‘जीवितधारिणाम्/प्राणिनाम्’

• योग-क्षेम-अवहः: bringing acquisition and security; ensuring welfare (yoga-kṣema)
• Type: Adjective
• Root: योग; क्षेम; वह्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; दण्डः इत्यस्य विशेषणम्; ‘योगं च क्षेमं च आवहति’ (वह् धातोः कर्तरि)

• आवहः: bringing; carrying towards (as an agentive epithet)
• Type: Verbal derivative (agentive adjective)
• Root: वह् (आ + वह्)
• Form: वह् धातोः ‘अवह’ (कर्तरि) प्रातिपदिकम्; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; पूर्वपद-समासे ‘योगक्षेमावहः’ इति समस्तपदम्

Entities Mentioned

• daṇḍa
• vinaya
• subjects (prāṇabhṛt)

More Details

FAQs

Why must daṇḍa be ‘vinayamūla’?

Because coercion without disciplined restraint becomes arbitrary and predatory; disciplined enforcement aligns punishment with public welfare and stability.