Sutra 42
Devanagari script
बहुपुत्रः प्रत्यन्तमन्यविषयं वा प्रेषयेद् यत्र गर्भः पण्यं डिम्बो वा न भवेत् ॥ कZ_०१.१७.४२ ॥
Transliteration
bahuputraḥ pratyantamanyaviṣayaṃ vā preṣayed yatra garbhaḥ paṇyaṃ ḍimbo vā na bhavet
Translation
यदि उसके बहुत-से पुत्र हों, तो उन्हें सीमांत प्रदेशों में या किसी अन्य राज्य/प्रदेश में भेज दे—जहाँ न गर्भ ठहरे, न व्यापार/पण्य हो, और न ‘डिम्ब’ (स्थानीय आधार/गुट-बीज) बने।
Word by Word
बहु-पुत्रःone having many sons
बहु-पुत्रः:
TypeNoun
Rootपुत्र
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; विशेषणपूर्वपद ‘बहु’
प्रत्यन्तम्to the frontier (region)
प्रत्यन्तम्:
TypeNoun
Rootप्रत्यन्त
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; गत्यर्थकर्म (to a frontier region)
अन्य-विषयम्to another territory/district
अन्य-विषयम्:
TypeNoun
Rootविषय
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; ‘अन्य’ विशेषणम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
प्रेषयेत्should send/dispatch
प्रेषयेत्:
TypeVerb
Rootप्र-इष् (प्रेषयति)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; causative sense ‘to cause to be sent/dispatch’
यत्रwhere
यत्र:
TypeRelative adverb
Rootयत्र
Formदेशवाचक-सम्बन्ध-अव्ययम्
गर्भःa mineral deposit/ore (lit. ‘womb’)
गर्भः:
TypeNoun
Rootगर्भ
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्
पण्यम्merchandise/marketable goods
पण्यम्:
TypeNoun
Rootपण्य
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्
डिम्बःa valuable natural product (lit. ‘egg’); a precious item
डिम्बः:
TypeNoun
Rootडिम्ब
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
नnot
न:
TypeNegation
Rootन
Formनिषेध-अव्ययम्
भवेत्should be / would exist
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
Entities Mentioned
P
princesF
frontier regions (pratyanta)O
other territoryFAQs
To disperse potential rivals and prevent them from building an urban patronage network capable of challenging the center.
As conditions for durable local entrenchment: family/alliances (garbha), money/commerce (paṇya), and a loyal nucleus or ‘seed’ of followers (ḍimba).