Sutra 1
Devanagari script
मन्त्रिपुरोहितसखः सामान्येष्वधिकरणेषु स्थापयित्वामात्यानुपधाभिः शोधयेत् ॥ कZ_०१.१०.०१ ॥
Transliteration
mantripurohitasakhaḥ sāmānyeṣvadhikaraṇeṣu sthāpayitvāmātyān upadhābhiḥ śodhayet
Translation
सामान्य (असंवेदनशील) पदों में मंत्री, पुरोहित और विश्वस्त साथी को नियुक्त करके राजा को मंत्रियों की गुप्त परीक्षाओं (उपधाओं) द्वारा जाँच करनी चाहिए।
Word by Word
मन्त्रि-पुरोहित-सखःthe minister, the chaplain (royal priest), and the trusted companion (friend)
मन्त्रि-पुरोहित-सखः:
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् / पुरोहित / सखि
Formप्रथमा-एकवचन, पुंलिङ्ग; समाहार/इतरेतर-द्वन्द्वः; समस्तपदम् (कर्तृपदम्)
सामान्येषुin ordinary/common (matters)
सामान्येषु:
TypeAdjective (used substantively)
Rootसामान्य
Formसप्तमी-बहुवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषण-प्रयोगः (अधिकरणेषु इत्यस्य विशेषणम्)
अधिकरणेषुin departments/offices (administrative matters)
अधिकरणेषु:
TypeNoun
Rootअधिकरण
Formसप्तमी-बहुवचन, नपुंसकलिङ्ग; अधिकरण-सप्तमी (स्थापयित्वा इत्यस्य अधिकरणम्)
स्थापयित्वाhaving appointed/placed
स्थापयित्वा:
TypeVerb (Gerund)
Rootस्था (स्थापयति—णिच्)
Formक्त्वान्त (अव्ययकृदन्त); पूर्वकालक्रिया—‘स्थापयित्वा’ = having appointed/placed
अमात्यान्officials/ministers (state officers)
अमात्यान्:
TypeNoun
Rootअमात्य
Formद्वितीया-बहुवचन, पुंलिङ्ग; कर्मपदम् (शोधयेत् इत्यस्य कर्म)
उपधाभिःby means of secret tests/temptations
उपधाभिः:
TypeNoun
Rootउपधा
Formतृतीया-बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग; करणम् (शोधयेत्—केन? उपधाभिः)
शोधयेत्should examine/test
शोधयेत्:
TypeVerb
Rootशुध्/शोध् (शोधयति—णिच्)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष-एकवचन; विधेय—‘should examine/test’
Entities Mentioned
R
rājā (king)M
mantriP
purohitaS
sakhaA
amātyaFAQs
Routine postings reduce suspicion and create believable channels for observation and approach; the tests work best when the setup appears normal rather than targeted.
Not moral preaching, but verification: identifying loyalty, susceptibility to inducements, and governance reliability before entrusting higher responsibility.