Sutra 3
Devanagari script
शमान्तरं पत्तिं स्थापयेत्त्रिशमान्तरमश्वम् पञ्चशमान्तरं रथं हस्तिनं वा ॥ कZ_१०.५.०३ ॥
Transliteration
śamāntaraṃ pattiṃ sthāpayet triśamāntaram aśvam pañcaśamāntaraṃ rathaṃ hastinaṃ vā
Translation
एक शम के अंतर पर पैदल सेना तैनात करे; तीन शम के अंतर पर घुड़सवार; और पाँच शम के अंतर पर रथ या हाथी।
Word by Word
शम-अन्तरम्an interval/distance of one śama (a unit of measure)
शम-अन्तरम्:
TypeNoun
Rootशम (न.)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; समास: शमस्य अन्तरम् = ‘एक शम का अन्तर/दूरी’
पत्तिम्a foot-soldier (infantryman)
पत्तिम्:
TypeNoun
Rootपत्ति (पुं.)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
स्थापयेत्should station / should place
स्थापयेत्:
TypeVerb
Rootस्था (√स्था)
Formलोट् (विधिलिङ्/आज्ञार्थ-प्रयोग), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative (णिच्): स्थापयति = ‘स्थापित कराए/रखे’
त्रि-शम-अन्तरम्an interval of three śamas
त्रि-शम-अन्तरम्:
TypeNoun
Rootशम (न.)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; समास: त्रयाणां शमानाम् अन्तरम् = ‘तीन शम का अन्तर’
अश्वम्a horse (i.e., a cavalryman/horse unit)
अश्वम्:
TypeNoun
Rootअश्व (पुं.)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
पञ्च-शम-अन्तरम्an interval of five śamas
पञ्च-शम-अन्तरम्:
TypeNoun
Rootशम (न.)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; समास: पञ्चानां शमानाम् अन्तरम् = ‘पाँच शम का अन्तर’
रथम्a chariot (chariot unit)
रथम्:
TypeNoun
Rootरथ (पुं.)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
हस्तिनम्an elephant (elephant unit)
हस्तिनम्:
TypeNoun
Rootहस्तिन् (पुं.)
Formपुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
Entities Mentioned
P
patti (infantry)A
aśva (cavalry)R
ratha (chariot)H
hastin (elephant)FAQs
Greater mass and turning radius require more lateral/longitudinal room; spacing reduces self-interference and enables controlled maneuver under stress.