Sutra 56
Devanagari script
हीनमनुहन्यात् न त्वेव स्वभूमिप्राप्तं त्यक्तात्मानं वा ॥ कZ_१०.३.५६ ॥
Transliteration
hīnamanuhanyāt na tveva svabhūmiprāptaṃ tyaktātmānaṃ vā
Translation
वह कमजोर शत्रु का पीछा करके उसे मार सकता है; पर जो अपने क्षेत्र में पहुँच गया हो, या जो निराश होकर उन्मत्त हो गया हो (अर्थात् ‘अपने को छोड़ चुका हो’), उसे नहीं सताना चाहिए।
Word by Word
हीनम्one who is inferior / weaker (as the object to be dealt with)
हीनम्:
TypeAdjective
Rootहीन
Formविशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया (कर्मपद-विशेषणम्)
अनुहन्यात्he should strike/attack (him)
अनुहन्यात्:
TypeVerb
Rootअनु-हन्
Formविधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः एकवचनम्; लोट्/विध्यर्थः—‘should strike/kill/attack’
नnot
न:
TypeParticle
Rootन
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
तुbut
तु:
TypeParticle
Rootतु
Formअव्ययम्; विरोध/विशेषार्थकः
एवindeed / only
एव:
TypeParticle
Rootएव
Formअव्ययम्; अवधारणार्थकः
स्वभूमि-प्राप्तम्one who has reached his own land/territory
स्वभूमि-प्राप्तम्:
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootप्राप्त (√प्राप्)
Formसमासः: स्वभूमेः प्राप्तम्; नपुंसकलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया (कर्मपदम्)
त्यक्त-आत्मानम्a man who has abandoned himself / a desperate (reckless) person
त्यक्त-आत्मानम्:
TypeNoun phrase (compound)
Rootत्यक्त (√त्यज्) + आत्मन्
Formसमासः: त्यक्तः आत्मा यस्य सः (but used here as accusative singular of the bahuvrīhi as an epithet); पुंलिङ्गे एकवचनम् द्वितीया (कर्मपदम्)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
Entities Mentioned
K
king/rulerW
weaker enemyR
retreating enemyFAQs
Home terrain and local support restore the enemy’s defensive advantage; continued pressure can overextend the attacker and increase losses.
A desperate opponent may fight unpredictably and inflict disproportionate damage; leaving an exit reduces fanatic resistance.