Sutra 2

Devanagari script

मध्यमस्योत्तरे नवभागे राजवास्तुकं धनुःशतायाममर्धविस्तारम् पश्चिमार्धे तस्यान्तःपुरम् ॥ कZ_१०.१.०२ ॥

Transliteration

madhyamasyottare navabhāge rājavāstukaṃ dhanuḥśatāyāmam ardhavistāram paścimārdhe tasyāntaḥpuram

Translation

मध्य खण्ड के उत्तर भाग में नवम विभाग में राजवास्तुक का विन्यास करें—लम्बाई सौ धनुष और चौड़ाई उसका आधा; उसके पश्चिमी अर्ध में अन्तःपुर हो।

Word by Word

• मध्यमस्य: of the middle (section)
• Type: Noun/Adjective
• Root: मध्यम
• Form: षष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं); विशेषण-प्रयोगः

• उत्तरे: in the northern (part)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: उत्तर
• Form: सप्तमी-एकवचनम् (नपुं); अधिकरणे

• नवभागे: in the nine-part division / in the ninth-part allotment
• Type: Noun
• Root: नवभाग
• Form: सप्तमी-एकवचनम् (पुं); अधिकरणे

• राजवास्तुकम्: the royal building-site / royal precinct
• Type: Noun
• Root: राजवास्तुक
• Form: प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुं); विधेय/निर्देशार्थम्

• धनुःशत: a hundred dhanus (as a measure)
• Type: Noun (measure)
• Root: धनुस् + शत
• Form: समास-पूर्वपद; परपदेन सह माप-सम्बन्धे

• आयामम्: length (extent)
• Type: Noun
• Root: आयाम
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (पुं); परिमाण-निर्देशे

• अर्धविस्तारम्: half-breadth (half the width)
• Type: Noun
• Root: अर्ध + विस्तार
• Form: द्वितीया-एकवचनम् (पुं); परिमाण-निर्देशे

• पश्चिमार्धे: in the western half
• Type: Noun
• Root: पश्चिम + अर्ध
• Form: सप्तमी-एकवचनम् (पुं); अधिकरणे

• तस्य: of that (i.e., of it)
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: षष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं); सम्बन्धे

• अन्तःपुरम्: the inner palace / women’s quarters
• Type: Noun
• Root: अन्तःपुर
• Form: प्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुं); स्थान-निर्देशः

Entities Mentioned

• rājavāstuka
• antaḥpura

More Details

FAQs

Why does Kautilya specify exact measurements and placement for the royal precinct?

To enforce uniform security geometry (controlled approaches, predictable perimeters) and to integrate the palace into the broader defensive grid.